Omgaan met stress | 5 praktische tips om je stressgevoel aan te pakken.

moeder_werken_met_kinderenWe hebben allemaal wel eens een gevoel van stress: jijzelf, je partner, je familie, je vrienden. Iedereen herkent dat wel. En dat is helemaal niet erg. Stress hoort nou eenmaal bij het leven.
Dat geldt natuurlijk niet alleen voor volwassenen, maar ook voor kinderen. In dit artikel zal ik me vooral concentreren op de stress bij volwassenen, meer specifiek nog bij ouders.

⇒ In dit artikel leg ik je uit wat stress precies is, hoe het ontstaat, hoe je bij jezelf kunt merken of je wel / geen last hebt van stress en geef ik je praktische tips om je stressgevoelens te verminderen. Want dat kan!

Nu het Coronavirus rondwaart, kan dat extra stressgevoelens bij je oproepen. Dus dat je nu stress ervaart, is echt niet vreemd. Je hele leven – en het leven van iedereen om je heen – staat als het ware ‘op zijn kop’. Je normale ritme is verstoord. Je werkt nu misschien nog thuis (en dus niet in je normale werkomgeving) en je hebt er waarschijnlijk andere taken bij gekregen. Denk maar eens aan het helpen van je kinderen met hun schoolwerk. Verder verlopen je sociale contacten nu op een andere manier; niet meer door persoonlijk contact door bezoekjes over en weer, maar via beeldbellen of tekstberichtjes.Al met al gaat het om enorme veranderingen. Als je daar dan ook nog een eventuele dreiging bij ervaart (‘als ik maar niet ziek word’ of ‘als ik maar voldoende inkomen houd’), dan kan dat samengaan met stress. Je hebt (veel) minder controle over jouw eigen situatie en dat kan je een hopeloos of angstig gevoel geven.

⇒ Realiseer je dat het normaal is om juist nu stress te ervaren. Angst, bezorgdheid en onzekerheid over je gezondheid, je eigen (financiële) situatie of die van mensen in je omgeving is normaal en hoort erbij.

Uiteraard is het coronavirus, de maatregelen met alle bijbehorende veranderingen niet de enige reden om op dit moment stress te ervaren. Er zijn nog veel andere redenen of oorzaken, die bij jou stress kunnen opleveren. Je leest er hieronder meer over.

Wat is stress eigenlijk? 
vrouw_handen_voor_ogenEen beetje gestresst zijn of een beetje spanning voelen is trouwens helemaal niet erg. Sterker nog, dat is op bepaalde momenten heel normaal en juist positief. Veel mensen zijn bijv. gespannen als ze een presentatie moeten geven, wanneer ze een examen hebben of voordat ze op vakantie gaan. Je bent dan extra alert, je let goed op en je kunt snel reageren. Zodra de spannende situatie voorbij is, zakt het gespannen gevoel weer.

Soms kan het gestresste gevoel ook te veel worden of te lang duren. Bijvoorbeeld op momenten dat er te veel van je gevraagd wordt, als je problemen hebt (thuis of op je werk), als je je grote zorgen maakt of als je te weinig steun ervaart uit je omgeving. Zulke situaties geven extra spanning of geven gevoelens van stress, die langere tijd duren.

 


Een stressreactie is een normale reactie op buitengewone omstandigheden, zeker als het om onverwachte gebeurtenissen gaat, die ook nog eens ingrijpend zijn.


 


Welke factoren kunnen bij jou stress veroorzaken? 

man_zit_op_bed_handen_voor_ogenStress heeft invloed op je manier van denken, je emoties (gevoelens), je lichaam en je gedrag. Het is belangrijk om erop te letten of je stress ervaart, zodat je er iets aan kunt doen.

Er zijn heel wat factoren of situaties, die stress kunnen veroorzaken. Ik geef je er hier een kort overzicht van:

Onzekerheid: Je voelt je onzeker en/of je maakt je zorgen over je huidige situatie (bijv. over je gezondheid, de gezondheid van mensen in je omgeving, je werk, je contract, je financiële situatie).
Nare gebeurtenissen: Je maakt op dit moment iets naars mee of hebt dat in het verleden meegemaakt (zoals relatieproblemen, huiselijk geweld / mishandeling, een scheiding, overlijden, ongeluk, beroving, inbraak, aanranding).
Ziekte: Jij of één van je naasten is ziek.
Gebrek aan steun / hulp: Je ervaart weinig steun van anderen en/of je bent alleenstaande ouder.

Het is lastig te voorspellen welke factor of situatie voor jou het meest stressvol zal zijn. Iedereen reageert namelijk anders op deze specifieke factoren en situaties.

⇒ Herken je één of meerdere factoren, die bij jou op dit moment vooral stress opleveren?

 

 


Stress in je lichaam

Wat gebeurt er in je lichaam als je gestresst bent?
sympathisch_zeuwstelselAls je gestresst bent, nemen je hartslag, bloeddruk, ademhaling en spierspanning toe, je spijsvertering vertraagt en je pupillen worden wijder: je lichaam komt in een staat van paraatheid. Hierdoor kun je spannende situaties beter aan.

Het sympathisch zenuwstelsel zorgt bijna onmiddellijk voor de ‘vecht- of vluchtreactie’, die ons lichaam klaarstoomt voor actie. Onze spieren spannen zich aan en onze bloeddruk en hartslag gaan omhoog, waardoor je je hart voelt bonzen in je borstkas. De pupillen verwijden zich. Het bloed wordt onttrokken aan onze organen en naar de spieren gestuurd. De spijsvertering gaat op een laag pitje. We beginnen te zweten, zodat het lichaam na explosieve actie weer afkoelt. Het systeem is zo afgesteld dat het liever te vaak afgaat dan één keer te weinig. We schrikken dus liever tien keer van een tuinslang in het gras dan dat we één keer te laks reageren op een echte slang.

Wat gebeurt er in je hersenen als je gestresst bent?
– De HPA-as: 
hpa-asDe Hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis’ in het Engels)  speelt een belangrijke rol in de stressrespons. Het geeft een langzame respons op stress: het duurt ongeveer 30 minuten voordat cortisol in het bloed gemeten kan worden.
De HPA-as werkt als volgt: Na een stressvolle gebeurtenis scheidt de hypothalamus een hormoon (CRH) uit, dat er op zijn beurt voor zorgt dat de hypofyse een ander hormoon (ACTH of corticotropine) uitscheidt. Deze stof zorgt er vervolgens voor dat de bijnieren (o.a.) cortisol produceren. 

Hoewel cortisol als stresshormoon een slechte naam heeft, is het wel degelijk nuttig. Het laat de bloedsuikerspiegel stijgen en de stofwisseling een tandje bijzetten. Daardoor komt er meer energie vrij om met de stressvolle situatie om te gaan.

hersenen_limbisch_systeem– De hippocampus: 
De hippocampus is een hersengebied dat belangrijk is voor leren, onthouden en navigeren. Het functioneert normaalgesproken als een ‘uitknop’ voor de stressreactie. Het gebiedje merkt verhoogde cortisolspiegels op en schroeft de aanmaak van dat hormoon vervolgens terug. Chronische stress beschadigt de hippocampus echter, waardoor het cortisolniveau hoog blijft, waardoor de hippocampus nog meer beschadigt; een vicieuze cirkel, waardoor o.a. je geheugen slechter gaat functioneren.

– De amygdala: 
De amygdala is een hersengebied dat continu een oogje in het zeil houdt voor gevaar. Het is verantwoordelijk voor het sturen en verwerken van emoties en staat in verbinding met de hippocampus. Eén van de belangrijkste emoties, die de amygdala reguleert, is angst. De manier waarop we emoties en stress beleven in het dagelijks leven wordt hierin opgeslagen.

De hippocampus en amygdala maken deel uit van een belangrijk systeem dat emoties reguleert; het zg. ‘limbische systeem’. Dit systeem is bijzonder nuttig, omdat het ons in staat stelt om in noodsituaties adequaat te handelen. Het reageert niet alleen op levensbedreigende situaties, maar   ook op bedreigingen van meer psychische aard.


 

 

Langdurige stress
Als jouw gevoel van stress langere tijd aanhoudt, dan kan dat behoorlijke gevolgen hebben. Je lichaam geeft je als het ware ‘waarschuwingssignalen’, waardoor je kunt herkennen dt je last hebt van stress.Deze signalen kunnen erop wijzen dat je last hebt van stress:
vader_piekert_kinderen_op_bankDenken: je bent sneller afgeleid, je hebt moeite om je te concentreren, je bent vergeetachtig(er), je piekert veel.- Emoties: je kunt je moeilijk(er) ontspannen, je reageert sneller emotioneel (sneller prikkelbaar of geïrriteerd, boos of huilen), en/of je hebt gevoelens van somberheid en angst.- Lichaam: je voelt je vermoeid(er) of juist heel energiek; je hebt een gespannen gevoel; je voelt rusteloos; je zweet meer; je schrikt sneller; je hebt meer last van hoofdpijn, maagklachten, nek- of rugklachten; je eetlust is veranderd; je hebt moeite met slapen; je hebt minder weerstand (je bent sneller verkouden of grieperig); je hebt verhoogde spierspanning; en/of je hebt pijn op de borst en/of hartkloppingen.- Gedrag: je zondert je meer af, je hebt meer moeite om taken af te maken, je raakt vaker / sneller betrokken in ruzies of discussies, je kunt minder (of niet meer) genieten van de mooie dingen in je leven.

Stress is ongezond als het lang aanhoudt of hevig is en het je niet lukt om ervan te herstellen. Van chronische en hevige stress kun je psychisch en lichamelijk ziek worden.
Door stress gaan mensen ook vaak ongezonder leven: meer (of opnieuw starten met) roken, ongezonder eten, meer alcohol drinken of minder bewegen. Langdurige stress kan leiden tot een burn-out en verhoogt de kans op hart- en vaatziekten.
Stress & Opvoeden: Geen goede combinatie.

moeder_druk_in_huis_kinderenJe kunt je voorstellen dat ook opvoeden en gevoelens van stress niet goed samengaan. Als jij als ouder niet goed in vel zit, omdat je je langere tijd gestresst voelt, dan werkt dat door in jouw manier van opvoeden.

Een aantal voorbeelden: 
– Je bent sneller geïrriteerd, je kunt minder van je kind(eren) hebben en je reageert sneller boos, kwaad of gefrustreerd op je kind.
– Je hebt minder energie, waardoor je minder zin hebt om leuke activiteiten met je kind te ondernemen.
– Je piekert meer, waardoor het je minder goed lukt om met je volledige aandacht bij je kind te zijn.

Vandaar dat het niet alleen voor jezelf, maar ook voor je kind(eren) belangrijk is om je stressniveau te verbeteren.

Opvoeden zelf kan ook stress opleveren. Bijvoorbeeld als je het idee hebt dat je kind zich steeds maar vervelend of lastig gedraagt en je dat zelf niet kunt veranderen, als je het idee hebt dat je kind niet naar je luistert of jou niet serieus neemt, als je kind brutaal tegen je is of jou pijn doet (door te slaan of door kwetsende opmerkingen te maken), als je kind al langere tijd slecht eet en jij je zorgen maakt over zijn groei en ontwikkeling, als je kind al een tijdje slecht slaapt en dat niet alleen een wissel trekt op je kind zelf, maar ook op jou of andere leden van het gezin. En ga zo maar door.
Dit zijn overigens allemaal onderwerpen, die je goed met opvoedcoaching aan kunt pakken en die je binnen relatief korte tijd op kunt lossen. Deze ‘opvoedstress’ kun je gelukkig snel en makkelijk aanpakken. Je leest er hier meer over.

 

Vandaar dat het – zeker voor ouders – zo belangrijk is om goed om te gaan met jouw eigen stressgevoelens.

 

⇒ In dit artikel geef ik je 5 tips om beter om jouw huidige stressgevoelens aan te pakken en om ze te verminderen. Onderaan dit artikel vind je ook nog een mooie BONUSTIP. Hier komen ze.

 

(1) Zorg goed voor jezelf.
man_ligt_op_grond_ontspannenAls je veel gevoelens van stress ervaart, dan is het belangrijk om goed voor jezelf te zorgen. Zeker als ouder is dat erg belangrijk, want je weet: ‘als je goed voor jezelf zorgt, kun je ook beter voor anderen, voor je kinderen, zorgen’.

Om goed voor jezelf te zorgen is het belangrijk dat je voldoende slaapt, voldoende rust neemt, (extra) gezond eet, voldoende beweegt (dagelijks 30 min. actief bewegen) en voldoende momenten van ontspanning creëert.

Zoek een manier op die er voor zorgt dat jij ontspant. Dat is natuurlijk voor iedereen anders. Enkele mogelijkheden zijn: naar (rustige, ontspannende) muziek luisteren, een boek lezen, je hobby beoefenen, wandelen, sporten, douchen of rustig in bad liggen, puzzelen, de tijd nemen om rustig te koken etc.

Val je moeilijk in slaap (omdat je meer piekert of door je stressgevoelens) of slaap je zeer onrustig, lees dan voordat je gaat slapen een ontspannend boek of doe een rustige activiteit. Schakel ook voor het slapen op tijd af: lees vlak voordat je gaat slapen geen nieuwsberichten meer en drink dan het liefst geen alcohol en koffie. Juist op het gebied van slapen is regelmaat erg belangrijk: sta op vaste tijden op en ga op vaste tijden naar bed.

Voordelen voor je kind
Je kind heeft er daadwerkelijk baat bij als jij goed voor jezelf zorgt. Jij kunt daardoor namelijk met meer rust op je kind reageren, je kind meer onverdeelde aandacht geven en consequenter op je kind reageren. Neem dus ook jouw rust- en ontspanningsmomenten serieus en plan ze in. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor het welbevinden van je kind.

 


joyce_grijs_aanjou_1

Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed luistert, slaapt of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?
Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


 

 

(2) Bedenk wat de oorzaak is van jouw stressgevoel én denk na over oplossingen.
vrouw_zit_rustig_op_bankUiteraard is het niet genoeg om de oorzaak van je stressgevoel te weten. De problemen lossen zich nou eenmaal niet vanzelf op. Vandaar dat het ook belangrijk is om na te denken over oplossingen en om daarmee aan de slag te gaan. Bedenk wat je allemaal zélf kunt doen om de stressvolle situatie op te lossen of op een andere manier aan te pakken.

Vraag jezelf gedurende de dag vaker af wat je op dat moment kunt doen om je leven op dat moment – hoe klein ook – voor jezelf te verbeteren en fijner te maken.

Verder is het belangrijk om de emoties of gevoelens van stress, die je voelt te benoemen en te erkennen. Je hebt er niks aan om ze weg te wuiven; sta er juist bij stil. Je kunt jezelf helpen door een troostende gedachte toe te voegen, zoals:
Het is okay om deze gevoelens te ervaren. Ik ben niet de enige. Veel mensen ervaren deze gevoelens op dit moment.
En vervolgens: ‘Ik doe wat ik kan in mijn leven, ik heb geen invloed op zaken waar ik geen controle op heb.
Bedenk dat ook heel nare emoties te verdragen zijn en weer over zullen gaan.

Uiteraard is (meer) roken en/of alcohol- / drugsgebruik géén goede manier om met je stressgevoelens om te gaan. Merk je dat je de neiging hebt om toch naar deze middelen te grijpen? Neem dan direct contact op met je huisarts of met een andere, vertrouwde professional.

EXTRA TIP: Schrijf aan het einde van de dag 3 dingen, situaties of momenten op waar je (oprecht) dankbaar voor bent, waar je blij van werd, wat lekker liep, waar je tevreden over was. Door op die manier naar je dag te kijken, merk je dat alle dagen – hoe moeilijk ze ook kunnen zijn – ook mooie, fijne en positieve momenten in zich hebben. Dat zal jou al na enkele dagen een beter gevoel over je leven van dit moment geven.

 

(3) Houd vast aan je dagelijkse routines, je regelmaat en je structuur. 
vrouw_man_gezond_eten

Er is op dit moment misschien best veel waar je voor je gevoel minder of geen grip op hebt. Kijk dan waar je nog wél grip op hebt; dat geldt o.a. voor je eigen structuur en je eigen handelingen. Dat kan vertrouwen geven in je huidige manier van leven en het geeft je hoop.

 

Vandaar dat het vasthouden aan je dagelijkse routines en gewoontes belangrijk voor je kunnen zijn. Denk dan aan opstaan op vaste tijden, eten op vaste momenten op de dag, je werktijden plannen, op een vast tijdstip naar bed gaan ed.

 

Maak een planning van hoe je dag er uit ziet en zorg voor afwisseling in je planning. Wissel je actieve momenten af met momenten van ontspanning.


Zorg dat er ook momenten tussen zitten, waarop je positieve aandacht kunt geven aan je kind(eren). Je kinderen hebben jou ook nodig en ze vinden het doorgaans geweldig om met jou samen te spelen of om samen iets te doen.
Wil je graag weten hoe je je kind meer positieve aandacht kunt geven? Lees dan m’n artikel ‘Voorkom ongewenst gedrag: Geef je kind positieve aandacht..

vrouw_man_kijken_op_telefoon_verschriktLet trouwens op dat je die afwisseling niet te veel zoekt in de social media. Het is heel verleidelijk om even je telefoon erbij te pakken op de momenten dat je rust neemt, maar juist dan zul je berichten over het coronavirus of andere (negatieve) nieuwsberichten tegenkomen. Als je merkt dat die berichten een negatief effect hebben op jouw stemming of je stressgevoel verhogen, dan is het beter om het lezen van die berichten te beperken. Uiteraard mag je zeker nog het nieuws volgen, maar beperk dat tot max. 1x per dag.

 

(4) Praat erover.
vriendinnen__hartje_zonnebloemenPraat over je situatie met iemand die je vertrouwt en met wie je goed kunt praten. Dat helpt jou om alles goed op een rijtje te zetten, om je zorgen te bespreken of om bepaalde gebeurtenissen beter te verwerken.

Heb je op dit moment niemand in je omgeving met wie je jouw gevoelens wilt/kunt delen?
Schrijf dan op waar je mee zit en waar je tegen aanloopt. Ook dat helpt je om je gedachtes op een rijtje te zetten. Je kunt dat in een dagboek doen en iedere dag op een vast moment de gevoelens van dat moment of die dag noteren.

Pieker je veel over jouw lastige situatie?
Geef jezelf dan 1x per dag de mogelijkheid om bijv. 15 minuten over de situatie na te denken. Stop er daarna mee en ga iets doen dat je fijn vindt.

Daarnaast is het goed om juist nu het contact met je vrienden te onderhouden en om gewoon even bij te kletsen. Je kunt daarvoor al heel makkelijk samen een afspraak maken om bijvoorbeeld even bij te kletsen tijdens beeldbellen. Stuur ook af en toe gewoon eens een appje met een kort berichtje of vraag hoe het met de ander gaat.

 


fb_opvoedcursus_stop_met_schreeuwenCursus ‘Stop met Schreeuwen’
In deze cursus voor ouders leer je hoe je binnen korte tijd minder gaat schreeuwen tegen je kind.

Je krijgt o.a. inzicht in / je leert:
– waarom je tegen je kind schreeuwt
– hoe je dat kunt verminderen
– hoe je kunt voorkómen dat je gaat schreeuwen
– hoe je op een andere manier met je kind kunt communiceren
– én nog veel meer…

Lees hier meer over m’n cursus ‘Stop met Schreeuwen’.


 

 

(5) Leer je kind hoe het met stress om kan gaan door het goede voorbeeld te geven.
vader_zoon_gesprek_op_bankJe kind merkt aan jou dat er iets anders is. Het zal alleen vaak niet begrijpen wat dat dan precies is. Probeer het je kind zo goed mogelijk uit te leggen, natuurlijk op een manier die past bij zijn leeftijd of ontwikkelingsniveau. Maak het probleem niet groter dan het is (maar voorkom dat je het bagatelliseert). Wees eerlijk en realistisch in je uitleg, die je je kind geeft. Je wil namelijk graag voorkomen dat je kind onnodig bang wordt en zich ook grote zorgen gaat maken.

Het helpt kinderen als je als ouder het goede voorbeeld geeft in moeilijke situaties. Laat zien dat je de lastige, spannende of stressvolle situatie met zelfvertrouwen en op een verstandige manier aangaat. Ook dat is belangrijk om aan je kind uit te leggen: zeg tegen je kind wat je allemaal doet om de stressvolle situatie zo goed mogelijk aan te pakken.

Maakt je kind zich ook wel eens zorgen, bijvoorbeeld over het coronavirus, of heeft het er regelmatig vragen over? Dan lees je in m’n artikel ‘Je kind en het coronavirus: Hoe praat je samen over alle veranderingen?‘ hoe je e.e.a. samen bespreekt.

 

BONUSTIP:
Heb je het idee dat iemand anders het op dit moment moeilijk heeft of veel stress ervaart?
vrouwen_praten_serieus_gesprekVraag er dan naar en geef aan dat je je zorgen over hem/haar maakt. Luister goed als de ander vertelt waar hij mee zit. Vraag wat hij nodig heeft of waar je mee kunt helpen. Vaak is luisteren al genoeg; soms is concrete hulp bijzonder welkom. Denk dan aan hulp bij een taak of klusje in huis, boodschappen halen, de kinderen een middagje opvangen, een maaltijd koken ed.

⇒ Heb jij op dit moment – in meer of mindere mate – last van stressgevoelens? Waar zou jij zelf het meest mee geholpen zijn?

 

Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!

 


tip_gezin

Wil jij meer OpvoedTips van Joyce lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen?
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


 

 

joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over één van deze thema’s, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag?

Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

 

 

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2020. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

 

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.

 

Gebruikte literatuur, websites ed. voor het schrijven van dit artikel:
– ‘Ik wil beter omgaan met stress’. Thuisdokter. Klik hier.
– ‘Wat doet stress met je lichaam en brein?’.  Psychologie Magazine. Klik hier.
– ‘Stress’. Psychologie Magazine. Klik hier.
– ‘Stress’. CJG Zuidplas. Klik hier.
– ‘Omgaan met stress door het Coronavirus (Covid-19)’. MUMC+. (Dit betreft een pdf-document. Selecteer en kopieer de titel naar uw browser om het document op te zoeken.)
– ‘Tips omgaan met stress door het coronavirus’. Gezond Idee. Gezond leven. MUMC+. Klik hier.
– ‘It is normal to feel sad, stressed, confused, scared or angry during a crisis.
Talking to people you trust can help. Contact your friends and family.’ Klik hier.
– ‘Piekeren: hippocampus, amygdala en prefrontale cortex’.  Mens en Samenleving. Klik hier.
– ‘Hypothalamus-hypofyse-bijnier-as’. Wikipedia. Klik hier.

Lees ook andere artikelen van Joyce met waardevolle OpvoedTips:
– ‘Hoe kom je deze Corona-tijd op een positieve manier door…? Speciaal voor ouders en opvoeders.
– ‘Als je kind teleurgesteld is… | 5 stappen om je kind te leren met teleurstellingen om te gaan.
– ‘Als je de balans kwijt raakt…’ | Hoe houd je alle ballen in de lucht zonder stress. [Interview met burn-outexpert drs. Agathe Hania-Akse]
– ‘Stop met schreeuwen! (Over: Hoe je in 5 stappen minder schreeuwt tegen je kind)‘.
– ‘Heb je het druk? Zet jezelf op je to do-lijstje.

Klik hier voor andere opvoedtips, bijv. over voeding, media, beweging ed.

© De foto van Joyce Akse is gemaakt door Ilona Tychon Fotografie.

 

logo_akse_coaching_groot_nieuwGa (terug) naar de website van ‘Akse Coaching – Opvoedcoaching & Opvoedadvies’.

Je kind is verknocht aan zijn speen. Hoe kun je het speengebruik afleren?

jongen_speen_in_de_mondJe kind is 2 jaar en doet om de haverklap zijn speentje in de mond. Als hij zich even niet zo prettig voelt, als hij moe wordt, als hij in bed ligt, als hij verdrietig is, als hij mama mist; hij pakt dan steevast zijn speen. Je ziet wel dat je kind het ontzettend fijn vindt om zijn speentje in te hebben; hij wordt er meteen rustig van. En je weet ook dat baby’s en jonge kinderen een grote zuigbehoefte hebben en dat het dan handig is om een speentje te gebruiken. Maar jouw kind is nu bijna 3 jaar en het zou fijn zijn als hij toch langzaamaan wat minder afhankelijk wordt van zijn speen. Je hebt al wel eens geprobeerd om het speentje weg te gooien, maar toen moest hij zo hard huilen, dat je toch maar weer een nieuwe hebt gekocht.

⇒ Hoe zorg je er nou voor dat je kind niet steeds maar weer zijn speen pakt? Hoe kun je het speengebruik van je kind afleren? Deze vragen beantwoord ik voor je in dit artikel.

Heel veel kinderen hebben een speentje. Tot de leeftijd van één jaar is daar ook helemaal niks mis mee, want vanaf de geboorte tot 9-12 maanden hebben baby’s nog een grote zuigbehoefte. Met behulp van een speentje kan er mooi aan die zuigbehoefte voldaan worden. Maar ook als kinderen 1 of 2 jaar oud zijn hoef je je nog geen grote zorgen te maken over het speengebruik van je kind. Toch is het mogelijk om ook bij deze jonge kinderen het speengebruik langzaam maar zeker af te bouwen en af te leren.


TIP: Bied je pasgeboren baby niet te vroeg een speen aan in verband met mogelijke tepel-speenverwarring. Vanaf het moment dat je kindje goed aan de borst drinkt, kun je gewoon een speentje aanbieden.



Zuigbehoefte

baby_speen_liggendVanaf 9-12 maanden neemt de zuigbehoefte van kinderen af. Als kinderen dan nog een speen nodig hebben, is het meer aangeleerd gedrag. Je zou het dan een gewoonte, aangeleerd gedrag of misschien wel een ‘verslaving’ kunnen noemen. Dat klinkt heel zwaar, maar het voordeel hiervan is dat je het goed kunt afleren. Daarmee wil ik niet zeggen dat het afleren makkelijk is of zonder slag of stoot gaat, maar het afleren van de speen is wel in een paar stappen te doen. Het is gelukkig geen hogere wiskunde… 😉

⇒ In dit artikel geef ik je dan ook een duidelijk stappenplan waarmee je dat stap voor stap voor elkaar krijgt.

Waarom wil je eigenlijk voorkómen dat je kind te lang een speen gebruikt? 
Als je kind te lang en te intensief zijn speen in zijn mond heeft, dan kleven daar helaas een aantal nadelen aan. Die zet ik hieronder voor je op een rij.

jongen_peuter_huilt_schreeuwt– De tanden en kiezen van je kind kunnen scheef gaan staan.
– De groei van je tandbogen en gehemelte van je kind kan een afwijking laten zien. Door het zuigen kan een ruimte tussen de boven- en ondertanden ontstaan (‘openbeet’) of vooruitstekende boventanden (‘overbite’).
– Je kind kan spraakproblemen, zoals slissen of lispelen, krijgen.
– Je kind kan slappe mondspieren krijgen, waardoor zijn mond vaker / langer blijft openstaan en hij minder goed articuleert.
– Als je kind een speen in heeft, dan zal hij minder snel iets zeggen of minder goed verstaanbaar zijn. Dat komt zijn sociale interactie en manier van communiceren niet ten goede.


Vraagtekens
Het is voor mij zelf alleen nog onduidelijk wat dan precies te lang of te intensief speengebruik is. Ik kan helaas niet achterhalen vanaf wanneer de gevolgen voor een kind echt (te) groot worden, dus hoe lang een kind zijn speen dagelijks in moet hebben voordat het er de negatieve gevolgen van ondervindt. Is dat bijv. al vanaf één uur per dag of pas wanneer hij de hele dag de speen in zijn mond heeft? En hoe lang moet dat vervolgens duren; is dat al bij een periode van een paar dagen, een periode van een aantal maanden of toch pas bij een periode van een jaar?
Ben jij logopedist, (kinder)tandarts of kinderarts en weet jij het antwoord op deze vraag? (liefst op basis van wetenschappelijk onderzoek) Laat het me dan vooral weten. Je kunt via deze link contact met me opnemen. Dankjewel alvast! 


Je kunt de speen al vrij jong afleren. Sommigen zeggen dat het al mogelijk is vanaf 6-7 maanden; anderen rond het eerste jaar, dus eigenlijk vanaf het moment dat het niet meer om de zuigbehoefte gaat maar een gewoonte is geworden. Volgens Nederlandse tandartsen is het in ieder geval het beste om het speengebruik vóór het 4e jaar afgeleerd te hebben. Opvoedkundig gezien kan het beduidend eerder, bijv. als je kind 2 (uiterlijk 3) jaar is en op die manier helemaal speenvrij* naar groep 1 kan gaan. Realiseer je ook dat hoe langer je wacht, hoe moeilijker het wordt om af te leren…

*: Dus ook het slapen is dan zonder speen. 


TIP: De gevolgen van duimen en spenen zijn hetzelfde, alleen is een speen makkelijker af te leren dan duimen. De speen kun je namelijk weggooien en een duim niet.


Om het speengebruik van je kind af te leren kun je de volgende stappen zetten: 

(1) Bereid je kind er op voor dat de speen weggaat. 
moeder_dochter_speen_in_bedHet is goed om je kind voor te bereiden op veranderingen. Zo valt het niet rauw op zijn dak en komt de verandering niet te plotseling. Kinderen vinden het fijn om te weten wat ze kunnen verwachten. Ze houden van duidelijkheid.

Wat kun je doen ter voorbereiding: 
– Praat met je kind over zijn speengebruik. Vertel je kind bijvoorbeeld dat hij nu te groot is voor de speen en dat de speen eigenlijk bedoeld is voor baby’s. Je mag ook best uitleggen dat het niet goed is voor zijn tanden / gebit.
– Lees samen boeken over dit thema. Er zijn in de bibliotheek veel prentenboeken te vinden die over dit onderwerp gaan. Denk maar eens aan ‘Anna gooit haar tutjes weg’ (K. Amant) en ‘Ik wil mijn speen’ (T. Ross). Ook die zijn leuk om samen met je kind te gaan lezen.

Let goed op wanneer je het speengebruik precies gaat afleren. Zoek daar een goede periode voor. Als er een spannende periode voor je kind zit aan te komen (bijv. als je kind bijna jarig is of binnenkort een broertje / zusje krijgt), dan is het beter om er nog even mee te wachten.


joyce_grijs_aanjou_1
Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed slaapt, luistert of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?

Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


(2) De speen afbouwen
meisje_slaapt_speenAls je hebt besloten dat je kind minder wilt laten spenen, dan is het goed om het speengebruik eerst langzaam aan af te bouwen. Als je kind de speen nu nog op ieder moment van de dag zou mogen pakken, dan spreek je eerst duidelijke momenten af waarop je kind de speen nog wél mag. Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat je kind de speen alleen nog krijgt op momenten dat het moe is (bijv. in bed, voor de tv, kort na het eten).  Overdag is het goed om bijv. een timer te zetten of om op de klok aan te wijzen hoe lang je kind de speen mag hebben. Op die manier kan je kind ook zelf in de gaten houden hoe lang het de speen nog mag hebben. Een half uurtje per keer is nu lang genoeg.

Op andere momenten gaat het speentje dus weg. Dat kun je dan samen met je kind in een mooi doosje doen, zodat je kind weet dat het speentje dan echt even weg is. (Zeg bijv. dat het speentje nu even gaat slapen en dat het pas wakker wordt op het moment dat je kind het weer mag hebben.) Die momenten kunnen steeds minder vaak per dag gaan voorkomen, totdat je kind de speen alleen nog nodig heeft bij het slapen.

Over het afbouwen mag je natuurlijk zo lang doen als je zelf wilt. Maar houdt het ook voor jezelf overzichtelijk. Daarom is het goed om met jezelf af  te spreken hoe lang het afbouwen gaat duren; het moet in principe in 2 weken lukken, houdt een maximum aan van 4 weken. Dan heb je ook voor jezelf een duidelijke einddatum.

De afspraken, die je hierover met je kind maakt, moeten voor je kind heel duidelijk zijn. Dat betekent dat je ze vooraf duidelijk aan je kind zegt, zodat je kind ze goed weet. Én dat betekent ook dat je je – vanaf het moment dat je de afspraken hebt uitgelegd – er zelf heel goed aan houdt. Dus ook al is je kind een keer heel erg verdrietig of boos omdat het het speentje niet krijgt, terwijl het het zo graag wil, je houdt je dan toch gewoon aan de afspraak.

Op zo’n moment mag je natuurlijk wel je kindje troosten en/of een knuffel geven, zodat het op die manier weer rustig wordt. Het is heel normaal dat je kind – vooral in het begin – gaat protesteren; het vindt die speen namelijk echt heerlijk en het is er zo aan gewend. Voor jou als ouder is het echt belangrijk om de afspraken aan te houden.


TIP: Laat je kind weten dat je het knap vindt dat hij al een hele tijd geen speen heeft gehad of er al een tijd niet naar heeft gevraagd. Als je kind weet dat hij goed bezig is, dan stimuleert hem dat nog meer om vol te houden.


moeder_praat_met_dreumes2Je vraagt je misschien af of het zin heeft om afspraken te maken met heel jonge kinderen (bijv. als je kind nog maar één jaar is), maar ook dan is het goed om vooraf de afspraken tegen je kind te zeggen. Je kind begrijpt het misschien niet helemaal en kan er ook nog niet adequaat op reageren, maar het heeft toch door dat er iets gaat gebeuren. En als je vervolgens bij iedere keer dat je de speen in het doosje stopt duidelijk uitlegt wat de bedoeling is, dan snapt je kind het gaandeweg steeds beter. En dan misschien nog niet zo zeer door wat je zegt, maar vooral door wat je doet…

Cold turkey
Er bestaat ook een rigoureuze aanpak om je kind het speengebruik af te leren; dan sla je stap 2 helemaal over. De speen is dan van het ene op het andere moment weg. Bijvoorbeeld als je kind een keer tegen je zegt dat hij de speen niet meer hoeft, dan doe je ‘m meteen weg. Of je spreekt af dat je op een specifiek moment de speen weggooit. Dat kan ook.  Tenminste, als je weet dat je het zelf vol houdt…
Stap 1 en 2 uit deze aanpak sla je dan min of meer over. Stappen 3 en verder blijven dan wel van toepassing.  

(3) De speen gaat weg. 
meisje_met_spenenEr komt een moment dat je besluit om de speen helemaal weg te doen. Kondig dat moment duidelijk bij je kind aan. Dat hoeft geen weken van te voren te zijn; voor jonge kinderen is 3-5 dagen van te voren lang genoeg. Door de voorbereiding, die ik hierboven beschreef, is een klein aantal dagen echt genoeg.

Dat kun je koppelen aan een moment waarop je je kind de speen zelf laat weggeven. Is er in je omgeving een baby’tje geboren? Komt Sinterklaas er bijna aan? Gaat het speentje met een bootje of met behulp van ballonnen naar kleine kindjes? Dan kun je je kind het speentje zelf laten wegdoen. Je kunt je kind het speentje in een doosje of envelop laten doen en vervolgens de speen op de brievenbus of bij de schoen leggen. Je kunt je kind het speentje ook in een bootje laten doen en de speen zo laten wegvaren of aan ballonnen vast laten maken, waarna de ballonnen met de speen wegvliegen.  Je kunt de speen ook – samen met je kind – naar de spenenfee laten opsturen, die zijn speen dan naar pasgeboren baby’tjes brengt.

Kortom, er zijn allerlei manieren om je kind op een passende manier definitief afscheid te laten nemen van zijn speen. De speen is daarna echt weg.


joyce_rosegrijs_staand_c

Wil je graag een thema-avond over opvoeden bijwonen?
Kijk dan in Joyce’ online Agenda voor een workshop, lezing of OpvoedParty bij jouw in de buurt.

Wil je Joyce graag uitnodigen om een thema-avond over opvoeden te geven?
Kijk dan hier voor mogelijke thema’s en/of neem contact met haar op.


(4) De speen blijft weg. 
moeder_troost_zoon_bedZodra je de speen weg hebt gedaan, is dat echt een ‘point of no return’. Als de speen weg is, blijft de speen weg. Het zal na het afscheid echt nog wel eens voorkomen dat je kind vraagt om de speen, dat het er om gaat huilen of misschien wel boos op je wordt. Dat zijn normale reacties, maar echt geen redenen om een nieuwe speen in huis te halen. Als de speen eenmaal weg is, blijft ‘ie weg. Haal je op zo’n moment toch een nieuwe speen, dan zul je ook daarvan een keer afscheid moeten nemen; en dan begint het hele verhaal weer van voren af aan… Blijf steeds voor ogen houden waarom je je kind van de speen wil afhelpen: het heeft nadelige gevolgen voor zijn spraak en gebit. En je wil je kind heel graag voor die echte problemen behoeden.
Lees hier wat je kunt doen als je kind zonder speen moeilijker in slaap valt of als je kind maar blijft huilen

(5) Moeilijke momenten
moeder_troost_dochter2Uiteraard zullen er momenten komen waarop je kind ontzettend graag zijn speentje zou willen hebben. Denk maar aan momenten waarop je kind moe is of zich niet lekker voelt. Hij zal er dan bij jou om vragen en misschien zelfs gaan huilen of heel erg boos worden. Dat zijn ontzettend lastige momenten. Je kunt je als ouder namelijk heel goed voorstellen dat je kind zijn speentje op dat moment zo graag wil, maar je weet ook dat het voor je kind belangrijk is om er op dat moment niet aan toe te geven. Probeer je kind op zo’n moment af te leiden met iets anders; ga samen spelen, een boekje lezen etc. Op die manier komt je kind op andere gedachten en zal het weer even zijn speen vergeten zijn. Je mag je kind dan ook een knuffelbeest, waar hij toch al vaker mee knuffelt, geven. Die knuffel kan dan het effect van de speen overnemen en hem ook een troostend of rustgevend gevoel geven. Op die manier help je je kind echt even door zijn moeilijke momenten heen. En een knuffel is nou eenmaal niet nadelig voor de spraak of het gebit van je kind…

Mocht je dat toch erg lastig vinden: realiseer je dan dat je iedere keer dat je op zo’n lastig moment toch toegeeft je het de volgende keer nóg moeilijker zult krijgen om de speen weg te houden. Je kind zal dan namelijk nóg meer in de strijd gooien om toch zijn speentje te krijgen.

Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!


tip_gezinWil jij ook Joyce’ nieuwste OpvoedTips lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen? 
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over dit thema, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag? Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2019. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

Geschreven door Joyce Akse van ‘Akse Coaching – Opvoedcoaching & Opvoedadvies’.

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.

Lees meer artikelen van Joyce boordevol waardevolle OpvoedTips:
– ‘Mijn kind kan niet zonder zijn smart Phone. – Hoe je het smart phone-gebruik van je kind in goede banen leidt.
– ‘Zit nou toch NIET stil! – Over: Hoe je je kind stimuleert om MEER te bewegen.Klik hier.
– ‘Waarom worden kinderen en tieners toch zo boos?
– ‘Sturing & verbinding: Waarom beide aspecten onmisbaar zijn in de opvoeding van jouw kind.
Klik hier voor meer waardevolle opvoedtips van Joyce, bijv. over (niet) willen luisteren, slapen of eten ed.

Artikelen, die Joyce als inspiratie gebruikte voor het schrijven van dit artikel: 
– Vis, C. (2017). ‘Waarom baby’s verslaafd raken aan de speen’ (NRC). Klik hier.
– Karp, H. ‘How and when to give up the pacifier’. Happiest Baby on the Block. Klik hier.
– ‘Stoppen met de speen: 10 tips’. Ouders van Nu. Klik hier.

logo_akse_coaching_klein_nieuw

Ga (terug) naar de website van Akse Coaching: http://www.aksecoaching.nl.