Omgaan met stress | 5 praktische tips om je stressgevoel aan te pakken.

moeder_werken_met_kinderenWe hebben allemaal wel eens een gevoel van stress: jijzelf, je partner, je familie, je vrienden. Iedereen herkent dat wel. En dat is helemaal niet erg. Stress hoort nou eenmaal bij het leven.
Dat geldt natuurlijk niet alleen voor volwassenen, maar ook voor kinderen. In dit artikel zal ik me vooral concentreren op de stress bij volwassenen, meer specifiek nog bij ouders.

⇒ In dit artikel leg ik je uit wat stress precies is, hoe het ontstaat, hoe je bij jezelf kunt merken of je wel / geen last hebt van stress en geef ik je praktische tips om je stressgevoelens te verminderen. Want dat kan!

Nu het Coronavirus rondwaart, kan dat extra stressgevoelens bij je oproepen. Dus dat je nu stress ervaart, is echt niet vreemd. Je hele leven – en het leven van iedereen om je heen – staat als het ware ‘op zijn kop’. Je normale ritme is verstoord. Je werkt nu misschien nog thuis (en dus niet in je normale werkomgeving) en je hebt er waarschijnlijk andere taken bij gekregen. Denk maar eens aan het helpen van je kinderen met hun schoolwerk. Verder verlopen je sociale contacten nu op een andere manier; niet meer door persoonlijk contact door bezoekjes over en weer, maar via beeldbellen of tekstberichtjes.Al met al gaat het om enorme veranderingen. Als je daar dan ook nog een eventuele dreiging bij ervaart (‘als ik maar niet ziek word’ of ‘als ik maar voldoende inkomen houd’), dan kan dat samengaan met stress. Je hebt (veel) minder controle over jouw eigen situatie en dat kan je een hopeloos of angstig gevoel geven.

⇒ Realiseer je dat het normaal is om juist nu stress te ervaren. Angst, bezorgdheid en onzekerheid over je gezondheid, je eigen (financiële) situatie of die van mensen in je omgeving is normaal en hoort erbij.

Uiteraard is het coronavirus, de maatregelen met alle bijbehorende veranderingen niet de enige reden om op dit moment stress te ervaren. Er zijn nog veel andere redenen of oorzaken, die bij jou stress kunnen opleveren. Je leest er hieronder meer over.

Wat is stress eigenlijk? 
vrouw_handen_voor_ogenEen beetje gestresst zijn of een beetje spanning voelen is trouwens helemaal niet erg. Sterker nog, dat is op bepaalde momenten heel normaal en juist positief. Veel mensen zijn bijv. gespannen als ze een presentatie moeten geven, wanneer ze een examen hebben of voordat ze op vakantie gaan. Je bent dan extra alert, je let goed op en je kunt snel reageren. Zodra de spannende situatie voorbij is, zakt het gespannen gevoel weer.

Soms kan het gestresste gevoel ook te veel worden of te lang duren. Bijvoorbeeld op momenten dat er te veel van je gevraagd wordt, als je problemen hebt (thuis of op je werk), als je je grote zorgen maakt of als je te weinig steun ervaart uit je omgeving. Zulke situaties geven extra spanning of geven gevoelens van stress, die langere tijd duren.

 


Een stressreactie is een normale reactie op buitengewone omstandigheden, zeker als het om onverwachte gebeurtenissen gaat, die ook nog eens ingrijpend zijn.


 


Welke factoren kunnen bij jou stress veroorzaken? 

man_zit_op_bed_handen_voor_ogenStress heeft invloed op je manier van denken, je emoties (gevoelens), je lichaam en je gedrag. Het is belangrijk om erop te letten of je stress ervaart, zodat je er iets aan kunt doen.

Er zijn heel wat factoren of situaties, die stress kunnen veroorzaken. Ik geef je er hier een kort overzicht van:

Onzekerheid: Je voelt je onzeker en/of je maakt je zorgen over je huidige situatie (bijv. over je gezondheid, de gezondheid van mensen in je omgeving, je werk, je contract, je financiële situatie).
Nare gebeurtenissen: Je maakt op dit moment iets naars mee of hebt dat in het verleden meegemaakt (zoals relatieproblemen, huiselijk geweld / mishandeling, een scheiding, overlijden, ongeluk, beroving, inbraak, aanranding).
Ziekte: Jij of één van je naasten is ziek.
Gebrek aan steun / hulp: Je ervaart weinig steun van anderen en/of je bent alleenstaande ouder.

Het is lastig te voorspellen welke factor of situatie voor jou het meest stressvol zal zijn. Iedereen reageert namelijk anders op deze specifieke factoren en situaties.

⇒ Herken je één of meerdere factoren, die bij jou op dit moment vooral stress opleveren?

 

 


Stress in je lichaam

Wat gebeurt er in je lichaam als je gestresst bent?
sympathisch_zeuwstelselAls je gestresst bent, nemen je hartslag, bloeddruk, ademhaling en spierspanning toe, je spijsvertering vertraagt en je pupillen worden wijder: je lichaam komt in een staat van paraatheid. Hierdoor kun je spannende situaties beter aan.

Het sympathisch zenuwstelsel zorgt bijna onmiddellijk voor de ‘vecht- of vluchtreactie’, die ons lichaam klaarstoomt voor actie. Onze spieren spannen zich aan en onze bloeddruk en hartslag gaan omhoog, waardoor je je hart voelt bonzen in je borstkas. De pupillen verwijden zich. Het bloed wordt onttrokken aan onze organen en naar de spieren gestuurd. De spijsvertering gaat op een laag pitje. We beginnen te zweten, zodat het lichaam na explosieve actie weer afkoelt. Het systeem is zo afgesteld dat het liever te vaak afgaat dan één keer te weinig. We schrikken dus liever tien keer van een tuinslang in het gras dan dat we één keer te laks reageren op een echte slang.

Wat gebeurt er in je hersenen als je gestresst bent?
– De HPA-as: 
hpa-asDe Hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis’ in het Engels)  speelt een belangrijke rol in de stressrespons. Het geeft een langzame respons op stress: het duurt ongeveer 30 minuten voordat cortisol in het bloed gemeten kan worden.
De HPA-as werkt als volgt: Na een stressvolle gebeurtenis scheidt de hypothalamus een hormoon (CRH) uit, dat er op zijn beurt voor zorgt dat de hypofyse een ander hormoon (ACTH of corticotropine) uitscheidt. Deze stof zorgt er vervolgens voor dat de bijnieren (o.a.) cortisol produceren. 

Hoewel cortisol als stresshormoon een slechte naam heeft, is het wel degelijk nuttig. Het laat de bloedsuikerspiegel stijgen en de stofwisseling een tandje bijzetten. Daardoor komt er meer energie vrij om met de stressvolle situatie om te gaan.

hersenen_limbisch_systeem– De hippocampus: 
De hippocampus is een hersengebied dat belangrijk is voor leren, onthouden en navigeren. Het functioneert normaalgesproken als een ‘uitknop’ voor de stressreactie. Het gebiedje merkt verhoogde cortisolspiegels op en schroeft de aanmaak van dat hormoon vervolgens terug. Chronische stress beschadigt de hippocampus echter, waardoor het cortisolniveau hoog blijft, waardoor de hippocampus nog meer beschadigt; een vicieuze cirkel, waardoor o.a. je geheugen slechter gaat functioneren.

– De amygdala: 
De amygdala is een hersengebied dat continu een oogje in het zeil houdt voor gevaar. Het is verantwoordelijk voor het sturen en verwerken van emoties en staat in verbinding met de hippocampus. Eén van de belangrijkste emoties, die de amygdala reguleert, is angst. De manier waarop we emoties en stress beleven in het dagelijks leven wordt hierin opgeslagen.

De hippocampus en amygdala maken deel uit van een belangrijk systeem dat emoties reguleert; het zg. ‘limbische systeem’. Dit systeem is bijzonder nuttig, omdat het ons in staat stelt om in noodsituaties adequaat te handelen. Het reageert niet alleen op levensbedreigende situaties, maar   ook op bedreigingen van meer psychische aard.


 

 

Langdurige stress
Als jouw gevoel van stress langere tijd aanhoudt, dan kan dat behoorlijke gevolgen hebben. Je lichaam geeft je als het ware ‘waarschuwingssignalen’, waardoor je kunt herkennen dt je last hebt van stress.Deze signalen kunnen erop wijzen dat je last hebt van stress:
vader_piekert_kinderen_op_bankDenken: je bent sneller afgeleid, je hebt moeite om je te concentreren, je bent vergeetachtig(er), je piekert veel.- Emoties: je kunt je moeilijk(er) ontspannen, je reageert sneller emotioneel (sneller prikkelbaar of geïrriteerd, boos of huilen), en/of je hebt gevoelens van somberheid en angst.- Lichaam: je voelt je vermoeid(er) of juist heel energiek; je hebt een gespannen gevoel; je voelt rusteloos; je zweet meer; je schrikt sneller; je hebt meer last van hoofdpijn, maagklachten, nek- of rugklachten; je eetlust is veranderd; je hebt moeite met slapen; je hebt minder weerstand (je bent sneller verkouden of grieperig); je hebt verhoogde spierspanning; en/of je hebt pijn op de borst en/of hartkloppingen.- Gedrag: je zondert je meer af, je hebt meer moeite om taken af te maken, je raakt vaker / sneller betrokken in ruzies of discussies, je kunt minder (of niet meer) genieten van de mooie dingen in je leven.

Stress is ongezond als het lang aanhoudt of hevig is en het je niet lukt om ervan te herstellen. Van chronische en hevige stress kun je psychisch en lichamelijk ziek worden.
Door stress gaan mensen ook vaak ongezonder leven: meer (of opnieuw starten met) roken, ongezonder eten, meer alcohol drinken of minder bewegen. Langdurige stress kan leiden tot een burn-out en verhoogt de kans op hart- en vaatziekten.
Stress & Opvoeden: Geen goede combinatie.

moeder_druk_in_huis_kinderenJe kunt je voorstellen dat ook opvoeden en gevoelens van stress niet goed samengaan. Als jij als ouder niet goed in vel zit, omdat je je langere tijd gestresst voelt, dan werkt dat door in jouw manier van opvoeden.

Een aantal voorbeelden: 
– Je bent sneller geïrriteerd, je kunt minder van je kind(eren) hebben en je reageert sneller boos, kwaad of gefrustreerd op je kind.
– Je hebt minder energie, waardoor je minder zin hebt om leuke activiteiten met je kind te ondernemen.
– Je piekert meer, waardoor het je minder goed lukt om met je volledige aandacht bij je kind te zijn.

Vandaar dat het niet alleen voor jezelf, maar ook voor je kind(eren) belangrijk is om je stressniveau te verbeteren.

Opvoeden zelf kan ook stress opleveren. Bijvoorbeeld als je het idee hebt dat je kind zich steeds maar vervelend of lastig gedraagt en je dat zelf niet kunt veranderen, als je het idee hebt dat je kind niet naar je luistert of jou niet serieus neemt, als je kind brutaal tegen je is of jou pijn doet (door te slaan of door kwetsende opmerkingen te maken), als je kind al langere tijd slecht eet en jij je zorgen maakt over zijn groei en ontwikkeling, als je kind al een tijdje slecht slaapt en dat niet alleen een wissel trekt op je kind zelf, maar ook op jou of andere leden van het gezin. En ga zo maar door.
Dit zijn overigens allemaal onderwerpen, die je goed met opvoedcoaching aan kunt pakken en die je binnen relatief korte tijd op kunt lossen. Deze ‘opvoedstress’ kun je gelukkig snel en makkelijk aanpakken. Je leest er hier meer over.

 

Vandaar dat het – zeker voor ouders – zo belangrijk is om goed om te gaan met jouw eigen stressgevoelens.

 

⇒ In dit artikel geef ik je 5 tips om beter om jouw huidige stressgevoelens aan te pakken en om ze te verminderen. Onderaan dit artikel vind je ook nog een mooie BONUSTIP. Hier komen ze.

 

(1) Zorg goed voor jezelf.
man_ligt_op_grond_ontspannenAls je veel gevoelens van stress ervaart, dan is het belangrijk om goed voor jezelf te zorgen. Zeker als ouder is dat erg belangrijk, want je weet: ‘als je goed voor jezelf zorgt, kun je ook beter voor anderen, voor je kinderen, zorgen’.

Om goed voor jezelf te zorgen is het belangrijk dat je voldoende slaapt, voldoende rust neemt, (extra) gezond eet, voldoende beweegt (dagelijks 30 min. actief bewegen) en voldoende momenten van ontspanning creëert.

Zoek een manier op die er voor zorgt dat jij ontspant. Dat is natuurlijk voor iedereen anders. Enkele mogelijkheden zijn: naar (rustige, ontspannende) muziek luisteren, een boek lezen, je hobby beoefenen, wandelen, sporten, douchen of rustig in bad liggen, puzzelen, de tijd nemen om rustig te koken etc.

Val je moeilijk in slaap (omdat je meer piekert of door je stressgevoelens) of slaap je zeer onrustig, lees dan voordat je gaat slapen een ontspannend boek of doe een rustige activiteit. Schakel ook voor het slapen op tijd af: lees vlak voordat je gaat slapen geen nieuwsberichten meer en drink dan het liefst geen alcohol en koffie. Juist op het gebied van slapen is regelmaat erg belangrijk: sta op vaste tijden op en ga op vaste tijden naar bed.

Voordelen voor je kind
Je kind heeft er daadwerkelijk baat bij als jij goed voor jezelf zorgt. Jij kunt daardoor namelijk met meer rust op je kind reageren, je kind meer onverdeelde aandacht geven en consequenter op je kind reageren. Neem dus ook jouw rust- en ontspanningsmomenten serieus en plan ze in. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor het welbevinden van je kind.

 


joyce_grijs_aanjou_1

Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed luistert, slaapt of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?
Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


 

 

(2) Bedenk wat de oorzaak is van jouw stressgevoel én denk na over oplossingen.
vrouw_zit_rustig_op_bankUiteraard is het niet genoeg om de oorzaak van je stressgevoel te weten. De problemen lossen zich nou eenmaal niet vanzelf op. Vandaar dat het ook belangrijk is om na te denken over oplossingen en om daarmee aan de slag te gaan. Bedenk wat je allemaal zélf kunt doen om de stressvolle situatie op te lossen of op een andere manier aan te pakken.

Vraag jezelf gedurende de dag vaker af wat je op dat moment kunt doen om je leven op dat moment – hoe klein ook – voor jezelf te verbeteren en fijner te maken.

Verder is het belangrijk om de emoties of gevoelens van stress, die je voelt te benoemen en te erkennen. Je hebt er niks aan om ze weg te wuiven; sta er juist bij stil. Je kunt jezelf helpen door een troostende gedachte toe te voegen, zoals:
Het is okay om deze gevoelens te ervaren. Ik ben niet de enige. Veel mensen ervaren deze gevoelens op dit moment.
En vervolgens: ‘Ik doe wat ik kan in mijn leven, ik heb geen invloed op zaken waar ik geen controle op heb.
Bedenk dat ook heel nare emoties te verdragen zijn en weer over zullen gaan.

Uiteraard is (meer) roken en/of alcohol- / drugsgebruik géén goede manier om met je stressgevoelens om te gaan. Merk je dat je de neiging hebt om toch naar deze middelen te grijpen? Neem dan direct contact op met je huisarts of met een andere, vertrouwde professional.

EXTRA TIP: Schrijf aan het einde van de dag 3 dingen, situaties of momenten op waar je (oprecht) dankbaar voor bent, waar je blij van werd, wat lekker liep, waar je tevreden over was. Door op die manier naar je dag te kijken, merk je dat alle dagen – hoe moeilijk ze ook kunnen zijn – ook mooie, fijne en positieve momenten in zich hebben. Dat zal jou al na enkele dagen een beter gevoel over je leven van dit moment geven.

 

(3) Houd vast aan je dagelijkse routines, je regelmaat en je structuur. 
vrouw_man_gezond_eten

Er is op dit moment misschien best veel waar je voor je gevoel minder of geen grip op hebt. Kijk dan waar je nog wél grip op hebt; dat geldt o.a. voor je eigen structuur en je eigen handelingen. Dat kan vertrouwen geven in je huidige manier van leven en het geeft je hoop.

 

Vandaar dat het vasthouden aan je dagelijkse routines en gewoontes belangrijk voor je kunnen zijn. Denk dan aan opstaan op vaste tijden, eten op vaste momenten op de dag, je werktijden plannen, op een vast tijdstip naar bed gaan ed.

 

Maak een planning van hoe je dag er uit ziet en zorg voor afwisseling in je planning. Wissel je actieve momenten af met momenten van ontspanning.


Zorg dat er ook momenten tussen zitten, waarop je positieve aandacht kunt geven aan je kind(eren). Je kinderen hebben jou ook nodig en ze vinden het doorgaans geweldig om met jou samen te spelen of om samen iets te doen.
Wil je graag weten hoe je je kind meer positieve aandacht kunt geven? Lees dan m’n artikel ‘Voorkom ongewenst gedrag: Geef je kind positieve aandacht..

vrouw_man_kijken_op_telefoon_verschriktLet trouwens op dat je die afwisseling niet te veel zoekt in de social media. Het is heel verleidelijk om even je telefoon erbij te pakken op de momenten dat je rust neemt, maar juist dan zul je berichten over het coronavirus of andere (negatieve) nieuwsberichten tegenkomen. Als je merkt dat die berichten een negatief effect hebben op jouw stemming of je stressgevoel verhogen, dan is het beter om het lezen van die berichten te beperken. Uiteraard mag je zeker nog het nieuws volgen, maar beperk dat tot max. 1x per dag.

 

(4) Praat erover.
vriendinnen__hartje_zonnebloemenPraat over je situatie met iemand die je vertrouwt en met wie je goed kunt praten. Dat helpt jou om alles goed op een rijtje te zetten, om je zorgen te bespreken of om bepaalde gebeurtenissen beter te verwerken.

Heb je op dit moment niemand in je omgeving met wie je jouw gevoelens wilt/kunt delen?
Schrijf dan op waar je mee zit en waar je tegen aanloopt. Ook dat helpt je om je gedachtes op een rijtje te zetten. Je kunt dat in een dagboek doen en iedere dag op een vast moment de gevoelens van dat moment of die dag noteren.

Pieker je veel over jouw lastige situatie?
Geef jezelf dan 1x per dag de mogelijkheid om bijv. 15 minuten over de situatie na te denken. Stop er daarna mee en ga iets doen dat je fijn vindt.

Daarnaast is het goed om juist nu het contact met je vrienden te onderhouden en om gewoon even bij te kletsen. Je kunt daarvoor al heel makkelijk samen een afspraak maken om bijvoorbeeld even bij te kletsen tijdens beeldbellen. Stuur ook af en toe gewoon eens een appje met een kort berichtje of vraag hoe het met de ander gaat.

 


fb_opvoedcursus_stop_met_schreeuwenCursus ‘Stop met Schreeuwen’
In deze cursus voor ouders leer je hoe je binnen korte tijd minder gaat schreeuwen tegen je kind.

Je krijgt o.a. inzicht in / je leert:
– waarom je tegen je kind schreeuwt
– hoe je dat kunt verminderen
– hoe je kunt voorkómen dat je gaat schreeuwen
– hoe je op een andere manier met je kind kunt communiceren
– én nog veel meer…

Lees hier meer over m’n cursus ‘Stop met Schreeuwen’.


 

 

(5) Leer je kind hoe het met stress om kan gaan door het goede voorbeeld te geven.
vader_zoon_gesprek_op_bankJe kind merkt aan jou dat er iets anders is. Het zal alleen vaak niet begrijpen wat dat dan precies is. Probeer het je kind zo goed mogelijk uit te leggen, natuurlijk op een manier die past bij zijn leeftijd of ontwikkelingsniveau. Maak het probleem niet groter dan het is (maar voorkom dat je het bagatelliseert). Wees eerlijk en realistisch in je uitleg, die je je kind geeft. Je wil namelijk graag voorkomen dat je kind onnodig bang wordt en zich ook grote zorgen gaat maken.

Het helpt kinderen als je als ouder het goede voorbeeld geeft in moeilijke situaties. Laat zien dat je de lastige, spannende of stressvolle situatie met zelfvertrouwen en op een verstandige manier aangaat. Ook dat is belangrijk om aan je kind uit te leggen: zeg tegen je kind wat je allemaal doet om de stressvolle situatie zo goed mogelijk aan te pakken.

Maakt je kind zich ook wel eens zorgen, bijvoorbeeld over het coronavirus, of heeft het er regelmatig vragen over? Dan lees je in m’n artikel ‘Je kind en het coronavirus: Hoe praat je samen over alle veranderingen?‘ hoe je e.e.a. samen bespreekt.

 

BONUSTIP:
Heb je het idee dat iemand anders het op dit moment moeilijk heeft of veel stress ervaart?
vrouwen_praten_serieus_gesprekVraag er dan naar en geef aan dat je je zorgen over hem/haar maakt. Luister goed als de ander vertelt waar hij mee zit. Vraag wat hij nodig heeft of waar je mee kunt helpen. Vaak is luisteren al genoeg; soms is concrete hulp bijzonder welkom. Denk dan aan hulp bij een taak of klusje in huis, boodschappen halen, de kinderen een middagje opvangen, een maaltijd koken ed.

⇒ Heb jij op dit moment – in meer of mindere mate – last van stressgevoelens? Waar zou jij zelf het meest mee geholpen zijn?

 

Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!

 


tip_gezin

Wil jij meer OpvoedTips van Joyce lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen?
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


 

 

joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over één van deze thema’s, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag?

Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

 

 

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2020. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

 

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.

 

Gebruikte literatuur, websites ed. voor het schrijven van dit artikel:
– ‘Ik wil beter omgaan met stress’. Thuisdokter. Klik hier.
– ‘Wat doet stress met je lichaam en brein?’.  Psychologie Magazine. Klik hier.
– ‘Stress’. Psychologie Magazine. Klik hier.
– ‘Stress’. CJG Zuidplas. Klik hier.
– ‘Omgaan met stress door het Coronavirus (Covid-19)’. MUMC+. (Dit betreft een pdf-document. Selecteer en kopieer de titel naar uw browser om het document op te zoeken.)
– ‘Tips omgaan met stress door het coronavirus’. Gezond Idee. Gezond leven. MUMC+. Klik hier.
– ‘It is normal to feel sad, stressed, confused, scared or angry during a crisis.
Talking to people you trust can help. Contact your friends and family.’ Klik hier.
– ‘Piekeren: hippocampus, amygdala en prefrontale cortex’.  Mens en Samenleving. Klik hier.
– ‘Hypothalamus-hypofyse-bijnier-as’. Wikipedia. Klik hier.

Lees ook andere artikelen van Joyce met waardevolle OpvoedTips:
– ‘Hoe kom je deze Corona-tijd op een positieve manier door…? Speciaal voor ouders en opvoeders.
– ‘Als je kind teleurgesteld is… | 5 stappen om je kind te leren met teleurstellingen om te gaan.
– ‘Als je de balans kwijt raakt…’ | Hoe houd je alle ballen in de lucht zonder stress. [Interview met burn-outexpert drs. Agathe Hania-Akse]
– ‘Stop met schreeuwen! (Over: Hoe je in 5 stappen minder schreeuwt tegen je kind)‘.
– ‘Heb je het druk? Zet jezelf op je to do-lijstje.

Klik hier voor andere opvoedtips, bijv. over voeding, media, beweging ed.

© De foto van Joyce Akse is gemaakt door Ilona Tychon Fotografie.

 

logo_akse_coaching_groot_nieuwGa (terug) naar de website van ‘Akse Coaching – Opvoedcoaching & Opvoedadvies’.

Hoe je in slechts 5 stappen de emotionele veerkracht van je kind of tiener stimuleert [incl. korte test].

kind_heeft_spin_op_handJij hebt vast ook wel eens een situatie gehad, waar je het liefst uit zou willen vluchten of wegrennen. Je was bijv. geschrokken, je was bang of je voelde je gewoon niet op je gemak. Ook je kind komt wel eens in zulke situaties terecht.

Als ouder is het vaak lastig om te zien dat je kind bang is of zich niet prettig voelt. Je wil dan het liefst die angst of dat ongemak zo snel mogelijk bij je kind wegnemen. Eigenlijk is dat jammer, want in de meeste van die situaties kun je de angst of het ongemak van je kind heel goed omdraaien in een mooi leermoment.
Wat ik hier precies mee bedoel, lees je verderop in het artikel. 

 


Voordat ik je ga uitleggen wat ik daar precies mee bedoel, wil ik je eerst vragen om 3 vragen te beantwoorden. Het zijn een situatie met een dreumes, een kleuter en een tiener. Lees eerst de situatieschets en beantwoord dan de vraag ‘Wat doe je meestal?’. Daarna kies je optie A óf B en ga je door naar de volgende situatieschets.

(1)  Met je dreumes naar de kapper
UTRECHT-JONGE GEZINNENBEURS, UTRECHT-JONGE GEZINNENBEURS‘Je gaat voor het eerst met je dochter (1) naar de kapper. Je hebt je er al een tijdje op verheugd, want dat is toch wel een mijlpaal. Je hebt het bij je oudere kinderen ook al meegemaakt; toen ging het allemaal van een leien dakje. Ook nu heb je je fototoestel binnen handbereik, zodat je deze mijlpaal goed kunt vastleggen. Als je jongste dochter na een tijdje aan de beurt is, ga jij in de kappersstoel zitten en neem je je dochter bij je op schoot. De kapper maakt een praatje met haar, doet haar een mooie kindercape om en gaat dan aan de slag. Tenminste, dat is de bedoeling… Maar zodra de kapper ook maar met de schaar in haar buurt komt, begint je dochter hard te huilen. Je probeert zelf heel rustig te blijven en stelt haar zoveel mogelijk gerust. Maar, wat jij of de kapper ook doet, ze blijft huilen…’

⇒ Wat doe je meestal?
[A] Je staat op, je maakt een nieuwe afspraak en jullie gaan samen naar huis. 
[B] Je blijft gewoon zitten: er is nu toch al in haar haren geknipt en ze zal er toch ooit aan moeten wennen…

(2) Met je zoon in het park
jongen_bang_voor_hond‘Je wandelt met je zoon (5) door het park en je ziet dat er een meneer met een hond aan komt. Zodra de meneer met zijn hond bij jullie is, loopt zijn hond op je zoon af. Hij likt hem op zijn wang, kwispelt met zijn staart en begint dan plotseling enthousiast te blaffen. Je zoon schrikt zich rot van het geblaf en begint te huilen. Sindsdien klampt je zoon zich aan je vast zodra hij ergens een hond ziet. Een maand na het incident met de blaffende hond lopen jullie door een winkelstraat. Niet zo ver van jullie vandaan zie je een mevrouw met een hondje lopen.’

⇒ Wat doe je meestal?
[A] Je merkt dat je zoon weer bang wordt, je zegt niks over de hond en jullie lopen samen een winkel binnen.
[B] Je loopt samen met je zoon op de hond af, je vraagt of je de hond mag aaien (dat mag) en dat doe je vervolgens zachtjes en voorzichtig. Daarna vraag je je zoon om de hond ook eens te aaien.

(3) Met je tiener naar de bibliotheek
meisje_pakt_boek_uit_rek_bibliotheek2‘Je bent met je dochter (10) in de bibliotheek. Ze is op zoek naar een boek dat ze dolgraag wil lezen. Ze heeft het al eens in de bibliotheek zien liggen, dus ze weet zeker dat de bieb het heeft, maar nu kan ze het maar niet vinden. Dan vraagt ze aan mij of ik aan één van de baliemedewerksters wil gaan vragen of het boek is uitgeleend en of ze het misschien voor haar kan reserveren.’

⇒ Wat doe je meestal?
[A] Je zoekt nog even een boek voor jezelf uit en gaat dan naar de baliemedewerkster om te vragen of het boek, dat je dochter zo graag wil lezen, uitgeleend is. 
[B] Je zegt tegen je dochter dat ze dat heel goed zelf kan gaan vragen en je zoekt verder naar dat ene boek dat je zelf zo graag wil lezen. 

Leuk weetje: Twee van de 3 situaties zijn uit mijn leven gegrepen en heb ik dus zelf meegemaakt… 😉 


 


jongen_bang_voor_tandartsZoals je al aan deze situaties merkt, gaat het hier vooral om situaties, die zomaar iedere dag kunnen voorkomen.
Ze zijn niet echt heel bijzonder, je zult ze allemaal wel herkennen; misschien heb je zelf ook wel een soortgelijke situatie met je kind meegemaakt. Er is dan ook niet echt sprake van een grote angst, maar eerder van ongemak, onbehagen, zenuwachtigheid of bang voor het onbekende. In dit artikel gaat het dan ook om dagelijkse angsten, om je ongemakkelijk voelen of om zenuwachtig zijn.
Je zou trouwens ook nog andere situaties kunnen bedenken, die hierop lijken: bang zijn om naar de tandarts, huisarts of het ziekenhuis te gaan, bang zijn voor een spin, insect of ander dier, je ongemakkelijk voelen in een nieuwe situatie of bij onbekende mensen, teleurgesteld zijn omdat je niet uitgenodigd werd voor een feestje, zenuwachtig zijn als je een spreekbeurt moet houden of als je iets moet opbiechten wat je verkeerd hebt gedaan, iets niet durven proeven, niet alleen in je bed of kamer durven slapen en ga zo maar door. 


Emotionele veerkracht

kinderen_superkrachten_arm_omhoogIedereen krijgt natuurlijk te maken met ongemak, tegenslag, stress of angsten; dat zijn echt geen bijzondere situaties. Jouw kind zal daar dus ook wel eens tegen aan lopen. En het eerste dat je waarschijnlijk als ouder zou willen doen is het verdriet, het ongemak, de teleurstelling bij je kind willen wegnemen. Dat is een hele normale primaire reactie. Alleen wil dat niet zeggen dat die reactie meteen de beste is. Sterker nog, in deze situaties is het juist beter om op een andere manier te reageren.

Als je je kind wil leren om op een goede manier met zulke onprettige situaties om te gaan, dan ben je bezig met het ontwikkelen van ‘emotionele veerkracht’. Emotionele veerkracht is het vermogen om op een positieve manier met uiteenlopende gevoelens om te gaan. Hoe beter je hiermee kunt omgaan, hoe meer welbevinden en succes je later in het leven zult ervaren. Vandaar ook dat het belangrijk is om je kind hierin te stimuleren.

 

Hieronder lees je hoe je al in slechts 5 stappen de emotionele veerkracht van je kind kunt stimuleren: 

(1) Neem het ongemak van je kind serieus en bied hem een luisterend oor. 
moeder_dochter_gesprek_aan_tafelAls je kind iets onprettig vindt of ergens bang voor is, dan is het belangrijk dat jij hem laat vertellen wat dat precies is. Uiteraard is dat voor jonge kinderen nog best lastig uit te leggen, maar oudere kinderen kunnen dat al best goed. Zeker als je laat merken dat je oprecht geïnteresseerd bent. Geef ook maar aan dat, als je weet wat er aan de hand is, je je kind nóg beter kunt helpen. Het is voor je kind ook goed om te weten dat iedereen wel eens bang is of zich onprettig voelt en dat dat op zich helemaal niet erg is.
Opmerkingen als ‘stel je niet zo aan’ of ‘je bent ook overal bang voor’ helpen het gesprek trouwens totaal niet op gang  en werken juist averechts. Probeer deze dan ook te voorkomen. 

 


joyce_grijs_aanjou_1
Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed luistert, slaapt of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?

Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


 


(2) Vermijden is geen oplossing.

jongen_klampt_zich_vast_aan_benen_moederAls je kind iets onprettig vindt of ergens bang voor is, dan is je eerste reactie waarschijnlijk ‘kom maar hier, we gaan ergens anders heen / we gaan iets anders doen’. Wat je dan in principe doet, is dat je de vervelende emotie (het verdriet, de teleurstelling of boosheid) bij je kind wegneemt, maar de angst blijft helaas nog steeds bestaan. Je neemt de angst dus niet weg door je kind uit de situatie te halen. Sterker nog, die wordt hierdoor vaak zelfs erger…

⇒ Het overbeschermen van je kind werkt in deze situaties dus averechts.
Uiteraard is het heel vervelend om je kind bang, teleurgesteld of verdrietig te zien, maar het kan zo voorbij zijn. Hoe dat werkt, lees je hieronder.

 

⇒ Heb je op de vragen hierboven A geantwoord? 
Dan heb je voor een aanpak met vermijding gekozen.

 


(3) Help je kind stap voor stap door de angst heen.
moeder_dochter_over_gat_springenBij stap 2 las je al dat het vermijden van het probleem niet de oplossing is. Als jij het probleem voor je kind gaat oplossen door het uit de situatie te halen, leert je kind niet hoe hij de lastige situatie zélf het hoofd kan bieden.

Wat wél de oplossing is, is om samen met je kind door het ongemak, de teleurstelling of de angst heen te gaan.

Leg je kind uit dat iedereen wel eens spannende situaties in zijn leven meemaakt.
Leg ook uit dat het soms nodig is om 10 seconden heel moedig te zijn. Dat is het moment dat je besluit om tóch te stap te zetten en om tóch te doen wat je zo spannend vindt. Dat is ontzettend spannend om te doen, maar alleen zo merk je dat het ook goed kan gaan. Na dat moment van ‘moedig zijn’ zul je zien dat het meestal heel erg meevalt. Maar dat merk je dus pas als je het tóch gedaan hebt.

Uiteraard kun je dan samen met je kind gaan bedenken hoe hij die lastige situatie gaat aanpakken. Je deelt de situatie dan op in kleine stukjes. Wat doet hij eerst en wat daarna, wat kan hij zeggen of hoe kan hij reageren. Maak het maar zo specifiek mogelijk en oefen dat thuis met je kind. Hoe beter je kind weet wat hij kan doen, hoe beter voorbereid hij is, hoe meer vertrouwen hij in zichzelf krijgt om met die lastige situatie om te gaan.
Vraag ook maar eens aan je kind hoe hij het zelf zou willen oplossen of wat hij een ander zou adviseren als een ander dat probleem had. Je kind kan soms met heel mooie en vindingrijke oplossingen komen. Vooral als ze wat ouder zijn, weten ze steeds beter wat ze eigenlijk nodig hebben. 

the_good_dinosaurTIP: Bekijk samen met je kind de Disney-film ‘The Good Dinsoaur’, waarin kleine dino Arlo zijn ‘angsten moet overwinnen’ om toch weer thuis te kunnen komen. Heel herkenbaar en ontroerend voor groot en klein. 😉

⇒ Heb je op de vragen hierboven B geantwoord? 
Dan heb je voor een aanpak gekozen, waarbij je de emotionele veerkracht van je kind stimuleert.

 

(4) Zorg dat je kind er iets van leert.
moeder_dochter_lachend_bij_elkaarEn als je kind het dan tóch gedaan heeft (of toch al een stap in de goede richting gezet heeft), dan mag hij natuurlijk trots zijn op zichzelf. Je zult zien dat zijn zelfvertrouwen er door gegroeid is. Hij denkt waarschijnlijk: ‘zie je wel, ik kan het’ of ‘ik heb het toch maar mooi even gedaan’. Op deze manier leert je kind om door te zetten, om het toch te doen, ook als het moeilijk is of onprettig aanvoelt. 

Zodra jij als ouder ook hebt gemerkt (of van je kind hebt gehoord) dat hij inderdaad een stap in de goede richting heeft gezet, dat het al beter ging dan de vorige keer of dat het hem gewoon al gelukt is, dan geef je hem natuurlijk een groot compliment. Hoe je dat precies aanpakt, mag je zelf weten, als het maar oprecht is. Vergeet niet dat je kind er eerst grote moeite mee had en dat hij het nu toch maar mooi gedaan heeft. Dat is dus echt een groot compliment waard! Laat hem dan ook precies weten wat je goed of knap vindt en zeg vooral dat hij trots mag zijn op zichzelf. Blijf je kind ook daarna nog ondersteunen en vraag eens af en toe hoe het met die ene lastige situatie gaat. En pak dan eens af en toe terug: ‘weet je nog toen en toen en kijk eens hoe ver je nu gekomen bent’. Dat perspectief blijft belangrijk voor je kind en leert hem dat hij ook lastige situaties op een goede manier het hoofd kan bieden.

 


joyce_rosegrijs_staand_c

Wil je graag een thema-avond over opvoeden bijwonen?
Kijk dan in Joyce’ online Agenda voor een workshop, lezing of OpvoedParty bij jouw in de buurt.

Wil je Joyce graag uitnodigen om een thema-avond over opvoeden te geven?
Kijk dan hier voor mogelijke thema’s en/of neem contact met haar op.


 

(5) Het goede voorbeeld
vader_zoon_stropdas_spiegelJa, sorry, ook deze stap moet ik er toch bij zetten… 😉
Kijk eens kritisch naar jezelf en naar hoe jíj met je eigen teleurstellingen, ongemak of angsten omgaat. Ga je ze vaker uit de weg (misschien niet allemaal, maar sommige wel); of pak je ze echt aan en probeer je ze op een positieve manier op te lossen.
Onderschat niet wat het effect is van het voorbeeld dat jij je kind geeft. Je kind leert namelijk heel veel van wat jij doet en hoe jij reageert; soms zelfs meer op die manier dan door te luisteren naar wat je zegt…

Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!

 


tip_gezinWil jij meer OpvoedTips van Joyce lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen? 
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


 

joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over dit thema, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag? Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2019. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

Geschreven door Joyce Akse van ‘Akse Coaching – Opvoedcoaching & Opvoedadvies’.

 

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.


Joyce gebruikte / las voor dit artikel de volgende bronnen: 

– ‘Mijn kind is vaak bang. Thuisarts.nl. [Klik hier]
– ‘Veerkracht bij kinderen bevorderen – Triple P lezing’. [Klik hier]
– ‘Over angst bij kinderen’. In gesprek met Peter Muris. CJG043. [Klik hier]
– ’10 tips voor het omgaan met bange kinderen’. Psychogoed. [Klik hier]
– Adema, T. (2019). Hoe kan onrecht een geschenk zijn voor kinderen?. Friesch Dagblad. [Klik hier]

Lees ook andere artikelen van Joyce met waardevolle OpvoedTips:
– ‘4 manieren om je kind te helpen met lastige emoties (+ 3 BONUSTIPS)’. Klik hier.
– ‘Waarom huil je nu alweer?’ (over: Hoe je ervoor zorgt dat je kind minder huilt.). Klik hier.
– ‘Voorkom ongewenst gedrag: Geef je kind positieve aandacht.’ Klik hier.
– ‘Sturing & verbinding: Waarom beide aspecten onmisbaar zijn in de opvoeding van jouw kind.
– ‘Wat doet een opvoedcoach eigenlijk? | Joyce Akse vertelt.’ Klik hier
Klik hier voor meer waardevolle opvoedtips van Joyce, bijv. over (niet) willen luisteren, slapen of eten ed.

logo_akse_coaching_klein_nieuw

 

Ga (terug) naar de website van Akse Coaching: http://www.aksecoaching.nl. 

Yes, mijn kind is introvert! (En waarom dat helemaal niet erg is.)

Heeft jouw kind dit ook wel eens…?
Je bent jarig en je hebt een paar familieleden uitgenodigd om samen met jullie je verjaardag te vieren. Eén voor één bellen ze aan. Je zoon (4) loopt met je mee om de deur open te maken. Opa en oma komen als eersten. Ze feliciteren jou en willen daarna meteen je zoontje een knuffel geven, maar hij kruipt gauw achter je benen. Zo kan oma niet meer bij hem komen. Pas als opa & oma een tijdje bij jullie op bezoek zijn, gaat hij naar hen toe om hen een knuffel te geven.

Of: Terwijl je jongste twee kinderen lekker samen spelen, gaat je oudste (8) naar zijn kamer om daar in alle rust een boek te lezen. Hij vindt lezen hartstikke leuk, soms zelfs leuker dan met andere kinderen spelen.

Of: Je hebt van de juffrouw gehoord dat je dochter (10) in de klas heel rustig is. Ze luistert aandachtig als de juffrouw aan het woord is en ze maakt netjes de opdrachten als de juf dat aangeeft. De juffrouw spoort haar regelmatig aan om vaker haar zegje te doen in de klas. Zodra je kind thuis is, is ze hartstikke moe, huilerig en kan ze nog maar weinig hebben.

⇒ Dit zouden zo maar eens beschrijvingen kunnen zijn van drie introverte kinderen.


Is jouw kind misschien ook introvert…?

jongen_leest_boek_op_bedMisschien weet je het nu nog niet zeker, maar na het lezen van dit artikel weet je het vast wel. In dit artikel ga ik je namelijk uitleggen wat ‘introversie’ precies is. Uiteraard houd ik het niet bij een definitie, want er is nog veel meer over dit onderwerp te vertellen. Ik geef ook aan welke vooroordelen er bestaan over introverte kinderen, welke voor- en nadelen er voor je kind aan zitten om introvert te zijn en wat het verschil is tussen introversie en verlegenheid. Tenslotte geef ik je handige tips voor als je het idee hebt dat je kind het behoorlijk lastig vindt om introvert te zijn.


Vooroordelen over introverte kinderen

Voordat ik je uitleg wat introversie precies is, ga ik je eerst uit de doeken doen welke vooroordelen er zoal bestaan over kinderen die introvert zijn. Je vindt de vooroordelen in het volgende rijtje.

meisje_speelt_niet_met_andere_kinderenIntroverte kinderen… 
– zijn onzeker.
– praten niet graag.
– vinden het eng om een kamer binnen te stappen, waar andere kinderen of volwassenen zijn.
– zijn stille en saaie muurbloempjes.
– zijn verlegen of antisociaal.
– zijn altijd ‘eenkennig’ gebleven.
– hebben een psychologische aandoening, die wat weg heeft van sociale angst.
– zijn kinderen zonder gevoel voor humor.

⇒ Gelukkig zijn vooroordelen doorgaans niet waar en dat is nu ook het geval. In de juiste omstandigheden zijn introverte kinderen namelijk helemaal niet onzeker over zichzelf, praten ze honderduit, hebben ze diepgaande gesprekken met anderen, gaan ze zonder problemen af op een groep mensen, vinden ze het fijn om activiteiten met een ander te ondernemen en hebben ze een geweldig gevoel voor humor.

Deze omschrijvingen passen dus niet per definitie bij introverte kinderen en kunnen we dan ook gauw naar het land der fabelen verwijzen… 😉

 

Maar wat is introversie dan wel? Dat lees je hieronder.


joyce_grijs_aanjou_1
Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed luistert, slaapt of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?

Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


 


Maar wat is introversie dan wél…?

meisjes_lachen_op_stoepjeIntroversie is een aspect van je persoonlijkheid. Je kent misschien ook wel andere persoonlijkheidskenmerken, als extraversie (tegenovergestelde van introversie), vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en openheid voor nieuwe ervaringen; de zg. Big Five-persoonlijkheidfactoren. De persoonlijkheid van jouw kind (of van jou zelf) is een specifieke combinatie van deze persoonlijkheidskenmerken / -factoren.

Introverte kinderen zijn kinderen, die over het algemeen de voorkeur geven aan een rustige omgeving met weinig prikkels. Ze zijn graag op zichzelf en denken graag veel en goed na. Ze krijgen energie van alleen zijn of van spelen met een klein groepje kinderen. Ze vinden het echter niet erg om bij andere kinderen te zijn, maar het kost hen wel energie. Een drukke sociale situatie kan voor een introvert kind vermoeiend zijn en het kan er sneller overprikkeld door raken.

Zoals je hierboven al las, is extraversie een andere persoonlijkheidseigenschap en wel het tegenovergestelde van introversie. Kinderen, die extravert zijn, vinden sociale situaties en het bijzijn van andere kinderen juist heerlijk. Extraverte kinderen halen juist energie uit de omgang met en het bijzijn van anderen.

 

Kortom: een introvert kind raakt geleidelijk aan energie kwijt tijdens sociaal contact (en zoekt daarna de stilte op om die energie bij te tanken), terwijl een extravert kind juist energie krijgt van sociaal contact.

 


Wist je dat zo’n 30% van alle mensen introvert is…?


 


Verschil tussen introverte en verlegen kinderen

meisje_verlegen_naast_boomSoms worden de termen ‘verlegenheid’ en ‘introversie’ als synoniem gebruikt, maar ze betekenen toch echt iets anders. Ik zal het verschil hieronder voor je uiteenzetten.

Het gedrag dat je bij een verlegen kind ziet, komt vaak voort uit angst. Een verlegen kind is bang om veroordeeld of beoordeeld te worden en het is nerveuzer van aard. Het zou het liefst uitbundiger willen zijn, maar kan dat niet opbrengen. Een verlegen kind schaamt zich voor zichzelf en denkt bij voorbaat al dat alles wat hij/zij zegt of doet (in het bijzijn van anderen) vervelend of stom is.

Introverte kinderen zijn op zich helemaal niet bang aangelegd. Ze zijn stil en op zichzelf, omdat ze merken dat ze dat fijn vinden. Ze kiezen er zelf voor om zich terug te trekken en die keuze is niet gebaseerd op angst; ze houden eenvoudigweg van alleen zijn. Tegelijkertijd hechten ze niet al te veel waarde aan de mening van anderen en zijn niet bang om hun eigen mening uit te drukken. Sociale situaties hoeven ook niet problematisch te zijn, want ze kunnen net zo goed een goed gesprek hebben met goede vrienden; het gesprek gaat dan alleen niet over koetjes en kalfjes, maar veel meer over diepgaande thema’s.

Introversie is ook geen psychologische of psychiatrische aandoening (zoals sociale fobie / angst wel is) of een ‘uit de kluiten gewassen’ eenkennigheid. 

 


Wist je dat er ook veel beroemde personen introvert zijn?
Denk maar eens aan Abraham Lincoln, Albert Einstein, Rosa Parks,
Mahadma Gandhi,  Bill Gates, Meryl Streep, J.K. Rowling,


 

 

De voordelen van introvert zijn
Je zou kunnen stellen dat de maatschappij over het algemeen meer gericht is op extraverte kinderen dan introverte kinderen. Er wordt bijv. van jongs af aan verwacht dat kinderen met andere kinderen spelen, dat kinderen assertief zijn en voor zichzelf opkomen. Terwijl een introvert kind er soms juist voor kiest om even niet met andere kinderen te spelen of om even niks te zeggen.

Sterker nog, kinderen die introvert zijn, hebben hele mooie eigenschappen en sterke kanten.

 

Hieronder vind je een overzicht van waar jouw introverte kind allemaal goed in is:

jongen_ligt_op_grond_vliegtuigje

– Hij vindt het niet erg om alleen te zijn en kan zichzelf goed vermaken / bezighouden. Hij verveelt zich niet snel.

– Hij kiest ervoor om wat meer op zichzelf te zijn. Hij is ingetogen en niet bang om buiten de boot te vallen.

– Hij heeft waarschijnlijk geen grote vriendengroep, maar met de vrienden die hij heeft, heeft hij wel een hechte band. Ze kunnen samen diepgaande gesprekken voeren.

– Hij is zelfstandig en onafhankelijk. Als hij een probleem heeft, dan probeert hij het eerst zelf op te lossen.

– Hij is van het kaliber ‘eerst denken, dan doen’. Dat betekent dus eerst observeren, dan informatie verzamelen, dan nadenken over de gevolgen en dan pas doen.

– Hij kan goed reflecteren op zichzelf. Hij is aanvankelijk misschien niet heel open over zijn gevoelens, maar zodra je zijn vertrouwen hebt gewonnen, is hij goed in staat om zijn gevoelens te uiten.

– Hij is bedachtzamer en stiller dan extraverte kinderen; hij zal dan ook niet snel primair reageren. Echter, als hij iets zegt, dan is het wel van belang. Dat maakt een introvert ook communicatief sterk, omdat hij goed luistert en nadenkt voordat hij iets zegt.

– Hij hoeft niet in het middelpunt van de belangstelling te staan en zal dan ook niet de aandacht van anderen trekken.

TIP: Bekijk deze mooie TED-lezing van Susan Cain over
‘De kracht van Introversie
‘.

 


joyce_rosegrijs_staand_c

Wil je graag een thema-avond over opvoeden bijwonen?
Kijk dan in Joyce’ online Agenda voor een workshop, lezing of OpvoedParty bij jouw in de buurt.

Wil je Joyce graag uitnodigen om een thema-avond over opvoeden te geven?
Kijk dan hier voor mogelijke thema’s en/of neem contact met haar op.


 

Uiteraard zijn er ook nadelen, die introverte kinderen kunnen ervaren. Die vind je hieronder:

meisje_in_klas_saai– Ze kunnen het gevoel hebben dat ze zich anders moeten gedragen dan dat ze uit zichzelf doen (bijv. ze horen dat ze meer met andere kinderen moeten spelen of meer van zich moeten laten horen) of ze krijgen opmerkingen over hun gedrag (bijv. Wat ben je maar stil?, Ben je je tong verloren?). Hierdoor kunnen ze het gevoel krijgen dat ze anders dan anders of niet goed genoeg zijn.

– Alle kinderen gaan naar school en dat is per definitie een ‘sociaal gebeuren’. Je hebt dan een groot deel van de dag met anderen (zoals klasgenoten en leerkracht) te maken. En nou is dat op zich geen probleem voor introverte kinderen, maar we zagen wel al dat sociale situaties voor introverte kinderen energie kosten. Ze hebben dus ook op school tijd nodig om zich soms even terug te trekken of om alleen te kunnen werken.

=> In dit kader is het goed om groepsopdrachten wat meer te beperken en voldoende af te wisselen met individuele opdrachten.

=> Als je kind thuis komt van school kan een momentje rust of alleen zijn al fijn zijn om zijn batterij weer op te laden.

 

Maar – ook al zijn er bij iedere persoonlijkheidseigenschap nadelen te benoemen – over het algemeen is het helemaal niet erg als je kind introvert is. 

 

Als je kind last heeft van zijn eigen introversie… 
Het wordt natuurlijk een heel ander verhaal als je merkt dat je kind zelf last heeft van zijn introversie en zich daardoor anders gaat voordoen of misschien wel bepaalde situaties of personen gaat vermijden. Dan is het goed om je kind te helpen en te ondersteunen.
Bijv. je kind is vaker verdrietig omdat hij het gevoel heeft dat hij meer vriendjes zou moeten hebben. Of: hij gaat liever niet meer naar school omdat er maar steeds op gehamerd wordt dat hij in de klas vaker van zich moet laten horen. 

 

Hoe kun je je kind of leerling hierbij helpen?

boek_matilda_dahl(1) Neem je kind serieus en accepteer hem zoals hij is. 
Je kind moet weten dat hij goed is zoals hij is en dat hij zich niet anders voor hoeft te doen dan dat hij is. Bespreek met je kind wie er nog meer introvert is, wellicht een naaste, en bespreek samen hoe die persoon met bepaalde situaties omgaan.
Boekentip: Laat je kind het boek ‘Mathilda’ van Roald Dahl lezen (of lees het voor). 

Als je merkt dat je kind bepaalde situaties lastig vindt, dan kun je die samen voorbereiden. Als je kind het bijvoorbeeld lastig vindt om naar een feestje te gaan (Met wie moet ik dan spelen? Wat kunnen we dan doen? En als het andere kind dan iets anders wil doen?), dan kun je vooraf samen bedenken hoe je kind die situatie kan aanpakken. Je kind wil de situatie misschien eerst even observeren; dat kunnen jullie ook samen doen. Bespreek wat je ziet en wat je kind allemaal kan gaan doen. Je kunt aangeven dat je kind niet de hele tijd met andere kinderen hoeft te spelen; het mag best even alleen spelen, een boekje lezen of rustig bij jou komen zitten. Op die manier kan hij ook weer even zijn batterij opladen, zodat hij daarna terug kan gaan om weer met de andere kinderen te gaan spelen.

(2) Bespreek de momenten of situaties die lastig zijn voor je kind. 
In het verlengde van tip 1 is het goed om te weten wat je kind lastig vindt, bijv. in sociale situaties. Vindt je kind het lastig om de hele tijd met een ander kind te spelen (zoals hierboven) of heeft het eerder last van de drukte? Afhankelijk van het antwoord van je kind kun je samen bedenken hoe je kind er op een fijne manier mee om kan gaan.
Als je kind dan bijv. toch met een ander kind speelt, terwijl hij aangaf dat hij daar best wel tegenop zag, benoem dat dan en laat weten dat je het knap vindt dat je kind het toch gedaan heeft. Dat geeft je kind vertrouwen in eigen kunnen en zal maken dat die stap de volgende keer weer wat kleiner is.
Blijf wel steeds voor ogen houden dat je kind kleine stappen kan zetten om soms iets te doen wat het niet prettig vindt, maar het hoeft natuurlijk niet totaal te veranderen. 


(3) Bespreek de persoonlijkheid van je kind met zijn leerkracht. 

Het is goed om de leerkracht van je kind te laten weten dat je kind introvert is. In een klas met veel leerlingen kan een leerkracht een introvert kind (onverhoopt) verkeerd inschatten en wellicht labelen als lui, ongeïnteresseerd of zelfs arrogant. Nou vind ik het persoonlijk sowieso niet wenselijk om een kind te labelen (bijv. als ‘introvert’), maar het is niet verkeerd om een ander, die veel met je kind te maken heeft, inzicht te geven in het karakter van je kind.

 

Tot slot
kinderen_lachen_samenMet dit artikel heb ik duidelijk willen maken dat er helemaal niks mis is met kinderen, die introvert zijn. Het is dan ook voor introverte kinderen helemaal prima om te zijn wie ze zijn. De ene persoonlijkheidseigenschap is nou eenmaal niet beter dan de andere; het maakt dus helemaal niks uit of je kind nou introvert of extravert is. 

⇒ Dit is dan ook meteen een pleidooi voor iedereen om zichzelf te accepteren zoals ze zijn en om zich niet anders voor te doen dan ze zijn. Je hoeft je als introvert dus niet extravert(er) te gaan gedragen; andersom ook niet. Je bent goed zoals je bent!


Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!

 


tip_gezinWil jij meer OpvoedTips van Joyce lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen? 
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


 

joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over dit thema, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag? Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

 

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2019. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

Geschreven door Joyce Akse van ‘Akse Coaching – Opvoedcoaching & Opvoedadvies’.

 

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.

 

Joyce gebruikte o.a. onderstaande referenties voor dit artikel:
– ‘Wanneer is iemand introvert?’. Klik hier
– ‘Verlegen zijn heeft twee kanten’. Klik hier
– ‘9x waarom een introvert kind bijzonder is’. Klik hier
– ‘Ik ben niet verlegen’. Klik hier.
– ’10 tips voor ouders van een introvert kind’. Klik hier

 


Lees ook andere artikelen van Joyce met waardevolle OpvoedTips:

– ‘4 manieren om je kind te helpen met lastige emoties (+ 3 BONUSTIPS)’. Klik hier.
– ‘Waarom huil je nu alweer?’ (over: Hoe je ervoor zorgt dat je kind minder huilt.). Klik hier.
– ‘Voorkom ongewenst gedrag: Geef je kind positieve aandacht.’ Klik hier.
– ‘Hoe leer je je kind om rekening te houden met anderen? (Over: 5 tips | Sociale vaardigheden).’ Klik hier.
– ‘Wat doet een opvoedcoach eigenlijk? | Joyce Akse vertelt.’ Klik hier
Klik hier voor meer waardevolle opvoedtips van Joyce, bijv. over (niet) willen luisteren, slapen of eten ed.

 

logo_akse_coaching_klein_nieuw

Ga (terug) naar de website van Akse Coaching: http://www.aksecoaching.nl. 

 

 

‘Ik wil bij jou blijven!’ (over: hoe je afscheid nemen gemakkelijker maakt voor jou én je kind; 7-12 jaar)

jongen_inklas_klamptzichvastaanmammaWat zou het toch fijn zijn: ‘Je brengt je dochter naar school, je zegt haar gedag (evt. met een knuffel en kus) en je gaat naar huis. Je kind gaat lekker aan de slag met de andere kinderen in de klas. De les begint.’


Helaas is de praktijk voor jou en je kind vaak anders…
Je kind vindt het nog best lastig om afscheid te nemen als jij de klas uit (of nu: het schoolplein af) loopt. Misschien had je kind daar een paar jaar geleden ook al wel last van, maar je had gedacht dat hij daar wel overheen zou groeien. Of misschien verliep het voorheen juist altijd zonder problemen en heeft je kind er nu ineens veel last van.


dreumes_huilt_in_boxZoals je in één van m’n andere artikelen al kon lezen, maken veel kinderen regelmatig kortere of langere periodes door, waarin het afscheid nemen van mama of papa (of een ander vertrouwd persoon) erg moeilijk is. We kennen allemaal wel de eenkennigheid van kindjes als ze ong. 8 maanden zijn. Zodra je ook maar uit het gezichtsveld van je kindje bent verdwenen, gaat hij hartverscheurend huilen…



Ook voor oudere kinderen kan het soms nog moeilijk zijn om afscheid te nemen
, bijv. als ze naar school of naar de oppas gaan. En net als je denkt dat je kind erover heen gegroeid is, komt het weer terug, in alle hevigheid… 


Er kunnen één of meerdere redenen zijn waarom kinderen (ineens) moeite hebben met afscheid nemen: 

– Je kind komt voor het eerst in een nieuwe omgeving met nieuwe mensen, nieuwe kinderen ed. Het voelt zich even ongemakkelijk en heeft tijd nodig om aan de nieuwe situatie te wennen.
– Je kind vindt het onprettig of is bang om papa of mama uit het oog te verliezen.
– Je kind is bang dat mama of papa niet meer terugkomt of dat er iets ergs met mama of papa gebeurt.
– Je kind slaapt en/of eet al een tijdje (erg) weinig of voelt zich niet lekker en is daardoor sneller uit het veld geslagen. 
– Er zijn stressvolle situaties met een gezinslid of thuis in het algemeen, zoals een verhuizing, langdurige of ernstige ziekte, problemen op het werk of werkeloosheid van één van de ouders, relatieproblemen tussen ouders of een scheiding.
Let op: moeite met afscheid nemen kan ook ineens ontstaan in een situatie die in principe al heel vertrouwd is voor je kind. 

 


joyce_grijs_aanjou_1

Maak je je zorgen over je kind (0-16 jaar) dat niet goed luistert, slaapt of eet? Of heb je een andere opvoedvraag, waar je graag een antwoord of oplossing voor wil?
Lees dan hier wat ik voor je kan doen om dat op te lossen.

Wil je eerst meer over mij en m’n bedrijf weten?
Lees dan hier meer over m’n achtergrond.


 

sad girl sitting and  thinking in the classroomEen bepaalde mate van scheidingsangst hoort bij een normale ontwikkeling van kinderen. Je kunt het dus ook als een goed teken zien dat je kind soms moeite heeft met afscheid nemen. Toch betekent dat niet dat je niks aan dit moeilijke moment kunt doen.


V
aak is het niet alleen voor je kind onprettig om afscheid te nemen, maar ook voor jou als ouder wordt het steeds meer beladen om je kind weg te brengen. Je kunt zelfs gaan twijfelen of je je kind nog wel kunt wegbrengen of dat je partner dat beter kan doen of dat je misschien minder moet gaan werken zodat je kind je meer ziet etc. 


Je kind heeft in dit soort lastige situaties veel baat bij voorspelbaarheid en vaste gewoontes.
Dat geeft je kind houvast en herkenning. Daar houden kinderen van en daar varen ze wel bij. Zeker in situaties, waarin ze zich niet helemaal op hun gemak voelen of die ze spannend vinden.


Hoe kun je nou op een positieve manier afscheid nemen van je kind, waardoor het voor je kind (én voor jou ) gemakkelijker wordt? 

 


1. Praat met je kind over de lastige situatie.
Anders dan toen je kind nog een dreumes of peuter was, dochter_moeder_pratenkan je kind jou nu goed uitleggen wat het lastig of vervelend vindt aan die ene situatie, waarin jullie afscheid nemen. Vraag je kind daar naar.


Neem er echt de tijd voor om dit met je kind te bespreken,
zodat je kind merkt dat hij het jou in alle rust kan vertellen. Probeer goed te luisteren naar wat je kind je vertelt en voorkom dat je gaat pushen of te veel gaat ‘invullen’. Voorkom ook dat je de gevoelens, die je kind uit, gaat bagatelliseren, zoals ‘och, dat valt toch wel mee’, ‘zo erg is dat toch niet’ of ‘stel je niet zo aan’; dan zal je kind zich namelijk niet begrepen voelen en de neiging hebben om minder open te zijn. Zo wordt het dus lastiger om samen het probleem op te lossen.


Als je kind jou – voor je gevoel – alles heeft vertelt, vraag dan hoe jij hem/haar kan helpen
, zodat jullie op een fijne manier afscheid van elkaar kunnen nemen. Vraag bijv.: ‘Hoe zou je graag willen dat ons afscheid op school verloopt?’.
Waarschijnlijk komt je kind dan met allerlei ideeën en diverse opties. Schrijf die allemaal op een vel papier. Niet alle ideeën of opties, die je kind oppert, zullen in praktijk mogelijk zijn. Denk bijv. maar aan opties als ‘ik ga niet meer naar school’ of ‘mama gaat niet meer werken’. Schrijf ze in eerste instantie toch maar op; doe dat met het idee van ‘de ideale situatie voor je kind’ in het achterhoofd. Als je kind en jij alle opties hebben genoemd, ga je alle opties opnieuw na en geven jullie samen aan welke opties praktisch haalbaar of realistisch zijn en welke niet.


Laat je kind op zo’n moment vooral zélf met ideeën en oplossingen komen en pas vooral die ideeën (indien mogelijk) toe.
Zeg niet te snel ‘maar dat kan toch helemaal niet!’. Vraag je kind dan eerst maar eens hoe hij dat zelf in de klas zou willen invoeren. Kinderen kunnen soms met hele creatieve oplossingen komen, waar wij als volwassenen nog helemaal niet aan gedacht hebben. Als je kind er niet uitkomt, mag je uiteraard gewoon helpen. Het is het fijnste als jullie er samen jullie plan van maken, waar jullie alle twee achter kunnen staan.

 


2. Bereid je kind goed voor op de lastige situatie.

moeder_zoon_naar_school_lachendBereid je kind én jezelf goed voor op de lastige situatie. Om de situatie voor je kind op een voorspelbare manier te laten verlopen (want daar houden kinderen van!), is het goed dat je kind precies weet wat er gaat gebeuren.


Breek de situatie op in kleine onderdelen en maak er daarna een vaste volgorde van.
Zo weten jullie allebei – maar vooral je kind – wat er precies gebeurt bij het afscheid nemen en wat hij/zij van jou kan verwachten. Indien je partner, opa of oma je kind ook wel eens naar school brengt, dan is het belangrijk dat zij ook weten op welke manier het afscheid nemen vanaf nu gaat. Voor je kind is het het fijnste als dat vanaf nu – zeker in het begin – op dezelfde manier gaat. 
Een voorbeeld van de vaste volgorde: als je school binnenloopt, loop je meteen naar je klas, je hangt je jas op, je legt je tas weg, je geeft papa of mama een knuffel en je gaat de klas in.


Spreek ook met je kind af wat hij/zij gaat doen meteen nádat jullie afscheid hebben genomen.
Je kind heeft dan een heel concreet ‘plan van aanpak’ voor het moment waarop jij weggaat. Dat kunnen dingen zijn als: een boek lezen, een puzzelboekje pakken om een puzzel te maken, een spelletje doen met een klasgenootje, naar een vriend(in) toelopen om te kletsen etc. Laat ook dit weer door je kind kiezen; het is het fijnste als het iets is dat je kind leuk of plezierig vindt om te doen.

 


3. Laat je kind iedere dag kort vertellen wat hij het leukst vond op school.
kinderen_met_juf_lachend_op_school
Zorg ervoor dat je kind een fijn gevoel heeft over school. Je kunt bijv. vlak voor het slapengaan even met je kind de dag doornemen en dan (o.a.) vragen wat hij het leukst vond op school.
Vergeet niet dat er iedere dag wel iets leuks, fijns of positiefs gebeurt. Leer je kind om naar die fijne situaties, gebeurtenissen, personen of dingen te kijken. 


Als dat één van de laatste dingen is die jullie samen met elkaar bespreken,
dan gaat je kind met een fijn gevoel en met fijne herinneringen aan school slapen. Als je dat regelmatig laat terugkomen, zal je kind sneller een fijn gevoel ontwikkelen en met een fijn gevoel aan school denken dan wanneer je dat niet doet. Dat zal er ook voor zorgen dat je kind met een fijn gevoel naar school gaat en het afscheid fijner verloopt.

 


4. Voorkom ochtendstress.

jongen_ligt_op_grond_huilend_vrouwAls jullie voor vertrek naar school al een bepaalde mate van stress hebben en misschien daardoor wel onenigheid met elkaar hebben, dan komt dat het fijne afscheid op school niet ten goede. Plan daarom allereerst voldoende tijd in om jullie voor school klaar te maken. Dat voorkomt haasten, onnodige stress en eventuele ergernissen of ruzies.


Een duidelijk en overzichtelijk ochtendritueel kan je daarbij helpen.
Alle activiteiten, die ’s ochtends thuis gedaan moeten worden, worden dan steeds zo veel mogelijk in dezelfde volgorde doet. Bijv. opstaan, naar de WC gaan, aankleden, ontbijten, tanden poetsen, tussendoortje in de tas doen, schoenen aan, jas aan, tas pakken en vertrekken.


EXTRA TIP:
Je kunt je kind zelf een lijstje laten maken, waarop alle activiteiten staan. Hang die lijst op een plek waar jullie vaak zijn of vaker langslopen. Het kan ook in de buurt van de gang of de laatste plek waar je komt voordat jullie vertrekken, zodat je kind daar nog eens kan checken of hij/zij alles heeft.
Hierdoor geef je je kind – los van de ochtendstress – ook nog eens een stukje eigen verantwoordelijkheid, wat hij op deze leeftijd best kan hebben. Je kind kan met zo’n overzicht goed zien wat hij al allemaal gedaan heeft en wat hij evt. nog moet doen. 

 


fb_cursus_help_mijn_kind_luistert_niet
Cursus ‘Help, mijn kind luistert niet!?’
Wil je graag weten hoe je ervoor zorgt dat je kind beter én sneller naar je luistert? Natuurlijk op een positieve, liefdevolle en constructieve manier.

=> Dan is deze cursus precies wat je zoekt.
=> Vraag nu GRATIS Les 1 van deze cursus aan.

Lees hier wat je allemaal van deze cursus mag verwachten.


 

5. Betrek de leerkracht bij het afscheid.
Bespreek het probleem van het afscheid nemen kort met de leerkracht van je kind. Waarschijnlijk heeft de leerkracht zelf ook al opgemerkt dat deze situatie vaker moeizaam verloopt en lastig is voor je kind.
Vraag bijv. eens aan de leerkracht hoe zij met deze situatie zou omgaan en geef aan wat jullie daarin zelf prettig vinden. Maak samen (dus: leerkracht, ouder, kind) afspraken over hoe jullie met deze situatie om willen gaan.

 


6. Neem afscheid

jongen_geeft_vrouw_high_five_klasAls je bovenstaande stappen hebt doorlopen, komt natuurlijk het moment van afscheid nemen aan bod. Dat is onvermijdelijk en als het goed is, weet niet alleen jij dat, maar je kind ook. Het is belangrijk om duidelijk afscheid van elkaar te nemen; doe dat op een liefdevolle manier, maar houd het kort.
Zeg bijv. tegen je kind dat hij nu een fijne dag op school heeft, lekker kan spelen (leren?) met de andere kinderen in de klas en dat jij nu naar huis gaat of dat je gaat werken. Geef je kind een knuffel, geef aan wanneer jullie elkaar weer zien, geef aan waar hij na school naar toe gaat en loop vervolgens rustig maar vastberaden weg.


Stel je er op in dat je kind het nu moeilijk kan gaan krijgen.
Het is alleen belangrijk om daar op dit moment niet meer op te reageren. Als je alle stappen van hierboven hebt doorlopen, je op een fijne, liefdevolle manier afscheid hebt genomen, dan heb je het op een constructieve manier aangepakt. Het is nu belangrijk – hoe rot dat ook kan voelen! – dat je doorzet. In praktijk betekent dat: doorlopen en niet omdraaien.


Ga er van uit dat de leerkracht – juist op dit soort momenten – er voor je kind is
(hij/zij weet er immers van af) en je kind zal helpen en – indien nodig – zal troosten. Heb er vertrouwen in dat je kind al na enkele minuten weer lekker aan de slag is; je kind weet immers heel concreet wat het kan gaan doen.


Als je pas korte tijd met deze tips aan de slag bent gegaan, zal het afscheid nemen nog best een tijdje lastig zijn en nog een aantal moeilijke momenten kosten.
Dat hoort erbij. Na een paar keer weet je kind al precies waar het aan toe is, waardoor het afscheid nemen steeds fijner én gemakkelijker voor jullie allebei zal verlopen.

 

Wil je graag reageren op dit artikel?
Dat mag! Zet jouw reactie dan onder dit bericht. Houd het wel constructief, liefst in de vorm van ‘Tips & Tops’. Dankjewel voor je medewerking!

 


tip_gezin

Wil jij meer OpvoedTips van Joyce lezen én ze als eerste in je mailbox ontvangen?
Dat kan! Helemaal gratis en vrijblijvend. Aanmelden is heel eenvoudig.

Cadeau: Als welkomstcadeau ontvang je meteen na je aanmelding het E-book ‘Nóg meer genieten van je kind – 5 x 5 OpvoedTips’.
Je leest er hier meer over.


 

 

joyce_rosegrijs_staand_cHeb je vragen over één van deze thema’s, wil je meer weten over het onderwerp of heb je een andere opvoedvraag?

Neem dan contact met me op.

Met vriendelijke groet,
Joyce Akse

 

 

Opvoedcoach & Psycholoog | http://www.aksecoaching.nl | info@aksecoaching.nl

© 2020. Joyce Akse / Akse Coaching, alle rechten voorbehouden.

 

Klik hier voor jouw dagelijkse portie OpvoedInspiratie op Facebook.

 

logo_akse_coaching_klein_nieuw

Ga (terug) naar de website van Akse Coaching: http://www.aksecoaching.nl.

Lees verder over gerelateerde thema’s:
– ‘Help, mamma gaat weg…!?’ (over: hoe je afscheid nemen gemakkelijker maakt voor jou én je kind; 1-6 jaar)’. Klik hier.
– ‘4 manieren om je kind te helpen met lastige emoties (+ 3 BONUSTIPS)’. Klik hier.
– ‘Hoe leer je je kind om rekening te houden met anderen? (Over: 5 tips | Sociale vaardigheden)’. Klik hier.

Klik hier voor andere opvoedtips, bijv. over voeding, media, beweging ed.